Peter Handke, Pani Dzikich Zwierząt

Ela Kargol podarowała mi na urodziny powieść Petera Handke Der Bildverlust. Odłożyłam ją gdzieś na bok, na jedną z licznych stert książek, które przeczytam w najbliższym czasie, ale czy to położyłam na tę samą stertę za dużo innych książek, czy też któryś z gości, czekając na herbatę, przejrzał książkę i odłożył ją gdzie indziej, dość, że powieść zniknęła mi z oczu na wiele miesięcy i popadła w zapomnienie. Aż pewnego dnia Ela spytała, jak mi się czytało ten baratarystyczny tekst, a ja początkowo nie umiałam sobie nawet przypomnieć, że taka książka Handkego w ogóle się pojawiła, a co dopiero, że zniknęła, skąd więc w ogóle mogłam wiedzieć, że to tekst baratarystyczny…

Oczywiście, gdybym się choćby pobieżnie przyjrzała temu, co wzięłam do ręki i odłożyłam, to zauważyłabym podtytuł: oder Durch die Sierra de Gredos. Nie skojarzyło by mi się to z Don Kichotem, ale z Hiszpanią już tak, a to zawsze asumpt, żeby sprawdzić, czy Don Kichote tu jest, i Sancho Pansa, no i oczywiście Barataria. Ale nie zrobiłam tego wówczas, tylko dopiero teraz, w czerwcu 2020 roku.

Handke twierdzi, że Sierra de Gredos to te góry, przez które wędrują Don Kichote i Sancho Pansa. Po polsku jednak pan i giermek błąkają się po Sierra Morena, czyli tam, gdzie w 200 lat później Jan Potocki wyśle następcę Don Kichota, Alfonsa Van Wordena, podążającego do Madrytu (wiem, wiem, opowieść oczywiście znaleziona została w Saragossie), co mu się przez wiele tygodni nie udaje… i tak dalej (można zresztą zajrzeć TU), albo obejrzeć film Hasa z Cybulskim i Czyżewską (TU). Sprawdzam, ale rzeczywiście słowo Gredos nie pojawia się w polskim tekście ani razu. W hiszpańskim też nie. Być może zresztą, że w niemieckim też nie (nie ma w internecie darmowego pdfa z powieścią Cervantesa) i że to wszystko wymyślił sam Handke, a krytycy, nie sprawdzając, to podchwycili. To by nawet do niego pasowało, taki szelmowski żart, przy zachowaniu jak najpoważniejszej miny.

Czy to zresztą ważne, które to góry?

Zanim jednak przejdę do wrażeń z lektury, dwie uwagi o myślach, które ją poprzedziły.

Zacznę od tej, którą wywołały recenzje powieści Handkego. Nie czytałam ich zbyt uważnie, nie lubię, żeby mi ktoś mówił, co mam myśleć. Przerzuciłam je w sieci, chciałam bowiem zobaczyć, co Ela miała na myśli, gdy mi powiedziała, że prezent od niej to powieść baratarystyczna. Przeczytałam więc to i owo, i zamyśliłam się głęboko.

Bo że chodzi o naśladownictwo Don Kichota jest oczywiste i wielu recenzentów o tym pisze. To nie jest nic specjalnie dziwnego – naśladownictw Don Kichota były setki. Wszystkie najważniejsze motywy i tematy literackie, a Don Kichot do nich należy, podobnie jak Sancho Pansa i Barataria, powtarzają się co pokolenie, niekiedy nawet wielokrotnie. To zrozumiałe, bo motywy mogą być uniwersalne, ale my, czytelnicy i czytelniczki, zawsze będziemy potrzebować aktualnych interpretacji. Wydaje mi się jednak, że w dzisiejszych czasach coś się zmieniło na dobre i że w XX / XXI wieku nowe wersje opowieści o człowieku, który ucieka od establishmentu, wędruje, przeżywa przygody i powodowany szlachetnymi intencjami walczy o wolność i prawo do miłości, marzeń i sprawiedliwości, zostały dodatkowo udziwnione.

Ale może to nie udziwnienie, tylko prorocza wizja.

U Salmana Rushdiego Don Kichot wymyśla sobie swojego syna, ożywia tę wymyśloną postać, uczłowiecza ją coraz bardziej, jednocześnie jednak pokazując mu jej miejsce w strukturze rodziny patriarchalnej – syn ma być giermkiem ojca, oczywiście nie chce się na to zgodzić, jak każdy nastolatek, i w końcowej części książki, to on jest buntownikiem, a Don Kichot nudnym mieszczuchem. U Handkego Don Kichot będzie kobietą i to najbardziej abstrakcyjną postacią kobiecą, jaką mężczyzna-pisarz może sobie wydumać. To istota przeciwnej płci, o przeciwnych sposobach zarobkowania (odnosząca niewiarygodne sukcesy finansowe bankierka) i całkowicie przeciwnych zainteresowaniach (pełne uczuć i pasji życie kobiety kontra pisarz intelektualista czerpiący podnietę głównie z własnego rozumu, a zatem brzuch i serce kontra głowa i duch). Ba, bohaterka Handkego już na samym początku powieści nabiera cech boskich, staje się współczesną Panią Dzikich Zwierząt, otaczają ją ważki, jeże i nietoperze. Pisarz staje się “tylko” giermkiem swojej bohaterki i byłoby to oryginalne, gdyby nie fakt, że Handkemu oczywiście nie można ufać, bo to autor, który nie opisuje życia tylko byty wymyślone. Nie troszczy się nawet specjalnie o wiarygodność swych rozumowych cyborgów. U Juana Lopeza Bauzy Don Kichot jest wprawdzie wciąż jeszcze białym mężczyzną, ale już Sancho Pansa jest czarny.

Czy następny autor (a może raz wreszcie autorka) napisze  Don Kichota, który będzie czarną kobietą, jak w tym wpisie sprzed kilku dni, który zatytułowałam cytatem z pieśni Salomona: Nigra sum, sed formosa. Czarna jestem, ale piękna.

Czy to wszystko są tylko twory męskiego umysłu, czy rzeczywiście zmierzamy w kierunku świata, gdzie dzieci będą naszymi własnymi klonami, kobiety przejmą wszystkie najważniejsze role społeczne, a ludzie o czarnej skórze będą odgrywali taką samą rolę jak ludzie o skórze białej? Czy Rushdie, Bauza i Handke udziwniają czy prorokują?

Bo jak tylko udziwniają, to nie lubię takiej literatury. Ale co, jeżeli wiedzą?

Wiem, pamiętam, najpierw podzielę się z Wami jeszcze jedną moją myślą, a potem opowiem o książce. Ale tego, co dotąd napisałam, już i tak wystarczy. Ciąg dalszy jutro.

Przepraszam – jednak nie jutro, tylko pojutrze.

13 thoughts on “Peter Handke, Pani Dzikich Zwierząt”

  1. “Czarna jestem i piekna”, zamiast tego “czarna jestem, ale piekna”
    Tak zmienilabym to zdanie Salomona (chociaz moze to tylko tak brzmi tlumaczenie), a nie jego tendencja.
    Przebywajac przed laty caly rok w Montrealu, codziennie stykajac sie z roznymi mieszkancami tego kraju, musze ze skromnoscia powiedziec, ze czarnoskorzy, czy tez mulaci (mieszancy), mieli absolutna przewage jesli chodzi o urode.
    W upalne dni nasza zarozumiala rasa, rzucala sie w oczy piegami, wypryskami, oparzeniami od slonca, czerwona, zarozowiona, skora…
    Na basenach ciemnoskorzy bawili sie swietnie (siedzac w cieniu) widokiem nas bialych, traktujacych sie sami jak kotlety schabowe, nacierajac sie olejem raz z przodu, to znow odwracajac na plecy, zeby bylo rownomiernie, a niektorzy, nawet dbajac o kolor boczkow.
    Patrzac na to zjawisko z odrobina humoru, ale tez samokrytyzyzmu, mozna ciagle pytac: skad w niektorych grupach rasowych, ( szczegolnie chodzi o biala rase) religijnych, bierze sie to ciagle przekonanie bycia kims lepszym, madrzejszym, piekniejszym?
    Juz Salomon mial to swoje: ” jestem czarna, ALE piekna”…
    A moze, niejednokrotnie powinno byc “jestem czarna i dlatego piekna”?
    I tak od P. Handke, skrecilam znow w strone “innoskorych”…
    Sorry, ALE, jakos mi sie tak to skojarzylo.
    T.Ru

  2. Tak, tak to jest, czarna jestem, ale piękna. Tak to tu napisałam… A w Biblii Wujka, nie uwierzycie: Czarnaciem ale piękna. Zobaczcie:

    Niech mię pocałuje pocałowaniem ust swoich; bo lepsze są piersi twe nad wino.

    2 Woniające olejkami najwyborniejszemi: olejek wylany imię twoje: dlatego panienki umiłowały cię.

    3 Pociągnij mię, za tobą pobieżemy do wonności olejków twoich. Wprowadził mię król do pokojów swoich, rozradujem się i rozweselemy w tobie, pamiętając na piersi twoje nad wino: prawi miłują cię.

    4 Czarnaciem ale piękna, córki Jerozolimskie: jako namioty Cedar, jako skóry Salomonowe.

    5 Nie patrzajcie na mię, żem jest śmiada; bo mię opaliło słońce: synowie matki mojéj walczyli przeciwko mnie, postawili mię stróżem w winnicach: winnice mojéj nie strzegłam.

    6 Oznajmijże mi, którego miłuje dusza moja, kędy pasiesz? kędy odpoczywasz w południe? abych się nie poczęła błąkać za trzodami towarzyszów twoich.

    7 Jeźli się nie znasz, o najpiękniejsza między niewiastami! wynidź a idź za stadem trzód, a paś koźlęta twoje przy budkach pasterskich.

    8 Jeździe mojéj w woziech Pharaonowych przyrównałem cię, przyjaciółko moja!

    9 Piękne są jagody lica twego jako synogarlice, szyja twoja jako klejnoty.

    10 Łańcuszki złote uczynimy tobie śrebrem nakrapiane.

    11 Kiedy król był na pokoju swoim, szpikanard mój wydał wonność swoję.

    12 Snopek mirrhy jest mi miły mój, między piersiami mojemi mieszkać będzie.

    13 Grono cypru mi miły mój, w winnicach Engaddy.

    14 Otoś ty piękna, przyjaciółko moja! otoś ty jest piękna: oczy twoje jako gołębice.

    15 Otoś ty jest piękny, miły mój! i wdzięczny. Łóżko nasze kwiecia pełne: balki domów naszych cedrowe, stropy nasze cyprysowe.

  3. Rzeczywiscie tyle piekna na raz..
    No i prawda:
    “czarnaci ona, ale piekna..”
    🤣🤣🤣🤣
    T.Ru

  4. co “piesn nad piesniaim” w przekladzie wujka, to “piesn nad piesniaim” w przekladzie wujka (moze kiedys bedzie tez przeklad cioci 😉 )

    rudaciem ale piękna…

    pozdrawiam
    wiadomo kto 🙂

  5. zaskakujacy, nieortodoksyjny przeklad “piesni nad piesniami”, brzmi oryginalnie,
    jak tworcy anonimowi z XVI – XVIII w.;

  6. Tak, ta piesn Salomona w swym tekscie jest dosc “atmosferyczna”, wideo super….
    Ale najgorzej i tak maja blondynki! 😪😪😪😪😪
    Bo “czarnajacim, ale piekna” jakos stwierdzam, (po przemysleniu i Ewy dowodach), ze ujdzie,
    “Rudacim, ale piekna” ….(propozycja “wiadomo kogo”), tez niezle brzmi, ale blondynka?
    “Blondjacim, ale……madra?”
    Pozdrawiam T.Tu🤣🤣🤣

  7. oczywiscie mozna by w nieskonczonosc, black magic women, matka boska etc;
    kolor bialy oznacza w kulurze srodziemnomorskiej zalobe:
    bialy zagiel jest symbolem granicy;

  8. “czarne zagle wciagajcie na maszty
    achajowie
    boreasz i aol wam sprzyjaja
    do wiosel, do steru!”

  9. Piekna muzyka…
    Tak, moznaby w nieskonczonosc, z roznych punktow widzenia, bo piekno to piekno…
    I serce rosnie…
    Dziekuje, T.Ru
    🦜🦩💐🍀😅

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.