Call for a »Worldwide Reading«

»Worldwide Reading« on September 29, 2022: Novels and Essays by Salman Rushdie

Sehr geehrte Damen und Herren,
liebe Freundinnen und Freunde,der Mordanschlag auf Salman Rushdie sitzt uns noch tief in den Knochen. Wir rufen hiermit zu einer »Weltweiten Lesung« des Werkes von Salman Rushdie auf, siehe unten. Viele Autor:innen aus allen Kontinenten unterstützen den Aufruf, so Adonis, Jennifer Clement, Andrei Kurkov, Wole Soyinka, Janne Teller, Bernard-Henri Levy, Peter Schneider, Amir Hassan Cheheltan, Robert Hass und Sergei Lebjedev. Die Autorin Madame Nielsen schlägt vor, dass wir bis zum 29. September überall im öffentlichen Raum »Die Satanischen Verse« mit uns tragen sollten, dass wir das Buch überall aufschlagen und lesen, in Cafés, Parks und der U-Bahn. Elfriede Jelinek regt Autor:innen an, Auszüge davon auf den eigenen Websites zu platzieren, falls die Rechte hierfür jeweils erworben werden können.
Herzlich
Ulrich Schreiber
Festivaldirektor und Programmleiter
internationales literaturfestival berlin
Ladies and gentlemen,
dear friends,The assassination attempt on Salman Rushdie still has us in shock. We are hereby calling for a »Worldwide Reading« of Salman Rushdie’s works. Please see below. Many authors from all continents support the call, including Adonis, Jennifer Clement, Andrei Kurkov, Wole Soyinka, Janne Teller, Bernard-Henri Levy, Peter Schneider, Amir Hassan Cheheltan, Robert Hass and Sergei Lebjedev. The author Madame Nielsen also suggested that we carry »The Satanic Verses« with us everywhere in public spaces until September 29, and that we open and read the book everywhere, in cafes, parks, subways. Elfriede Jelinek encourages authors to place excerpts on their own websites if the rights can be acquired.
Sincerely,
Ulrich Schreiber
Festival Director and Head of Program
international literature festival berlin
Das internationale literaturfestival berlin [ilb] lädt Einzelpersonen, Schulen, Universitäten, Kulturinstitutionen und Medien ein, am 29. September 2022 an einer »Weltweiten Lesung« aus Salman Rushdies Werken teilzunehmen – von »Mitternachtskinder«, »Die satanischen Verse«, »Joseph Anton« bis zu seinen neuesten Büchern »Sprachen der Wahrheit« und »Victory City«. Mit der Lesung soll ein Zeichen für die Freiheit der Literatur und des öffentlichen Wortes sowie für die Solidarität mit dem Autor gesetzt werden, der Opfer eines grausamen Attentats wurde.

Zu den Erst-Unterzeichner:innen zählen: Adonis [Syrien/ Frankreich], Breyten Breytenbach [Südafrika], Amir Hassan Cheheltan [Iran], Robert Hass [USA], Elfriede Jelinek [Österreich], Sergei Lebjedev [Russland/ Deutschland], Bernard-Henri Levy [Frankreich], Yang Lian [China/ Großbritannien], Alberto Ruy Sánchez [Mexiko], Peter Schneider [Deutschland], Wole Soyinka [Nigeria] und Janne Teller [Dänemark].Auch wenn die konkreten Hintergründe des Attentats und das Motiv des Täters noch nicht geklärt sind, scheint klar, worauf sie vermutlich zurückgehen: auf die Fatwa, die der iranische »Revolutionsführer« Ayatollah Khomeini 1989 gegen Rushdie erlassen hat. Sie forderte die Tötung des in Indien geborenen, britischen Schriftstellers, weil er mit den »Satanischen Versen« angeblich den Islam, den Koran und den Propheten Mohammed beleidigt habe. Bis heute hat das iranische Regime den Aufruf zur Ermordung des Autors nicht zurückgenommen, ebenso wenig wie das Kopfgeld, das es damals auf ihn ausgesetzt hatte. Die wichtigen Medien im Iran applaudieren derzeit dem Attentäter.

Salman Rushdie musste deshalb jahrelang unter intensivem Polizeischutz leben. Mehr als 20 Jahre lang ging man davon aus, dass keine Gefahr mehr für sein Leben bestehe. Doch diese Annahme hat sich durch das blutige Attentat in New York auf schockierende Weise als trügerisch erwiesen. Es macht deutlich, dass die Bedrohung der elementaren Menschenrechte und Freiheiten virulent ist. Der Anschlag auf Rushdie fällt in eine Zeit, in der die demokratische Welt von immer aggressiveren autoritären Mächten unterschiedlichster Prägung in die Defensive gedrängt, wenn nicht – wie in der Ukraine – durch offenen Krieg und ein unglaubliches Ausmaß an Gewalt mit Tod und Zerstörung überzogen wird.Es ist daher dringend geboten, entschlossen aufzustehen und Recht und Menschenwürde zu verteidigen. Mit der Lektüre seiner Romane und Essays können freiheitsliebende Menschen in aller Welt ein Zeichen setzen, dass sie sich von Gewaltandrohungen nicht einschüchtern lassen und sich keinem Versuch beugen, Gedanken in Wort, Schrift und Bild zu unterdrücken oder auszulöschen.

Die Lesungen können überall stattfinden, auch privat im kleinen Kreis, in einer Schule, in einer Kultureinrichtung oder im Radio. Personen und Institutionen, die sich mit einer Lesung am 29. September beteiligen möchten, werden gebeten, uns folgende Informationen zukommen zu lassen: Organisatoren, Ort, Zeit, teilnehmende Akteure, Veranstaltungssprache, ggf. Link zu Ihrer Website.
Die E-Mail-Adresse lautet: worldwidereading@literaturfestival.com.
Wir bitten die Veranstalter, die Rechte für Lesungen selbst zu klären.
ZUM AUFRUF
The international literature festival berlin [ilb] invites individuals, schools, universities, cultural institutions and media to participate in a »Worldwide Reading« of Salman Rushdie’s works – from »Midnight’s Children«, »The Satanic Verses«, »Joseph Anton« to his latest books »Languages of Truth« and »Victory City« – on September 29, 2022. The reading is intended to send a signal for the freedom of literature and public speech as well as the solidarity with the author, who was the victim of a horrific assassination attempt.

Among the first signatories of the call are: Adonis [Syria/ France], Breyten Breytenbach [South Africa], Amir Hassan Cheheltan [Iran], Robert Hass [USA], Elfriede Jelinek [Austria], Sergei Lebjedev [Russia/ Germany], Bernard-Henri Levy [France], Yang Lian [China/ UK], Alberto Ruy Sánchez [Mexico], Peter Schneider [Germany], Wole Soyinka [Nigeria] und Janne Teller [Denmark].
Even if the concrete background of the assassination attempt and the motive of the perpetrator have not yet been clarified, it is likely who seems responsible: It goes back to the fatwa that the Iranian »revolutionary leader« Ayatollah Khomeini issued against Rushdie in 1989. It called for the killing of the Indian-born, British writer because he had supposedly insulted the Islam, the Qur’an and the Prophet Muhammad with »The Satanic Verses«. To this day, the Iranian regime has not withdrawn the call to kill the author, just as it has not withdrawn the bounty it placed on his head at the time. The important media in Iran are currently applauding the attacker.

For years, Salman Rushdie therefore had to live under intensive police protection. For more than 20 years, it was assumed that there was no longer any danger to his life. But this assumption has been shockingly proven wrong by the bloody attack in New York. It makes it clear that the threat to elementary human rights and freedoms remains unbroken. Moreover, the attack on Rushdie comes at a time when the democratic world is being forced into the defensive by increasingly aggressive authoritarian powers of various kinds, if not – as in Ukraine – it is overrun with death and destruction through open war and an incredible range of violence.

It is therefore absolutely urgent to stand up firmly and defend law and human dignity. By reading Salman Rushdie’s novels and essays, freedom-loving people all over the world can send a signal that they will not be intimidated by threats of violence and will not bow to any attempt to suppress or annihilate thoughts expressed in speech, writing and images.

Readings can take place anywhere, even privately in a small circle, in a school, in a cultural institution or on the radio. People and institutions who would like to participate with a reading on September 29, 2022 are asked to send us the following information: Organizers, location, time, participating actors, event language, link to your website if applicable.
The e-mail address is: worldwidereading@literaturfestival.com.
We kindly ask organizers to clear the rights for readings on their own.
THE CALL

Donkeyszot :-) i zaimki

Ewa Maria Slaska

z inspiracji Viatora

Plakat został sfotografowany na ulicy Parkowej w Trzebiatowie.

Osioł i szot. Ale i Don Kichot. A ten szot, nie wiadomo, może to strzał, może część olinowania, czy mała wódka, a może nowocześniej – buteleczka wyciągu z imbiru, która daje ponoć taki zastrzyk energii, że każdego gnuśnika wyciąg-nie z jego gnuśnego zakątka. I jeszcze jakaś Ameryka Południowa się na tym plakacie plącze, bo ten kaktus jest jednak iście meksykański, a lama, wiadomo, andyjska.

W zoo są alpaki, lamy, owce, kozy, kózki, kucyki, no i oczywiście osiołki.

Mini Zoo w Rogozinie. TEJ Rogozinie – piszę to, bo chyba automatycznie pomyślałam, że to TEN Rogozin, a może TO Rogozino, a tu tymczasem jest TA Rogozina. Takie miasteczko, które powinno podawać w nawiasie swoje zaimki, tak jak to się powoli przyjmuje w środowiskach lewicowych (mimo protestów różnych celebrytów), po to żebyśmy nie zostawiali osób nieheteronormatywnych samych z problemem, jak mamy się do nich zwracać.

Rozumiecie? Wiecie, o co chodzi? O tranzycję!

On, ona, oni: Zaimki osób niebinarnych i transpłciowych

Julia Właszczuk

Fot. Getty Images
Fot. Getty Images

W gazecie Vogue Cecylia Jakubczak, kierowniczka Zespołu Komunikacyjnego Kampanii Przeciw Homofobii, tłumaczy, jak prawidłowo zwracać się do osób niebinarnych i transpłciowych.

Dlaczego zwracanie się do osób transpłciowych wybranymi zaimkami jest takie ważne?

Jednym z elementów tranzycji, czyli procesu mającego na celu pełne dopasowanie ekspresji płciowej do tożsamości płciowej, jest tranzycja społeczna. Tranzycja społeczna polega m.in. na używaniu przez osobę transpłciową innych niż dotychczas zaimków i imienia. Jak wskazują badania, zwracanie się do osób transpłciowych właściwym imieniem i używanie odpowiednich zaimków w sposób pozytywny wpływa na ich dobrostan, zmniejszając o 65 proc. ryzyko kryzysu psychicznego, wystąpienia depresji i myśli samobójczych.

Dlaczego nie powinno się stosować deadname?

Deadname to imię nadane osobie niebinarnej lub transpłciowej przy narodzinach, bez możliwości jej udziału w decyzji. Jeżeli osoba nie przeszła formalnej tranzycji, to deadname może nadal figurować w jej dokumentach. Nie może to stanowić wytłumaczenia dla jego stosowania. Deadnaming jest formą przemocy. Dlatego rozmawiając z osobą transpłciową, nie pytaj o jej deadname ani jej tak nie nazywaj. 

Czym są zaimki they/their? Jak tłumaczyć je na język polski?

Osoby niebinarne, czyli takie, które nie wpisują się w binarny podział na mężczyzn i kobiety, w krajach anglojęzycznych używają zaimków they/their. Zaimki te nie tłumaczą się na język polski. Dlatego osoby niebinarne w Polsce często stosują zaimki żeńskie i męskie wymiennie lub ich unikają. Jeżeli nie wiesz, jakimi zaimkami zwracać się do osoby, z którą rozmawiasz, po prostu zapytaj. Zadanie pytania „Jak się do ciebie zwracać?” jest w porządku. Gdy usłyszysz odpowiedź, to jej nie podważaj. 

Który termin jest poprawny: osoba transpłciowa, osoba trans, osoba transseksualna, transseksualista?

Osoba transpłciowa to osoba, której płeć nie jest zgodna z płcią metrykalną, czyli płcią oznaczoną w akcie urodzenia tuż po narodzinach. Społeczność osób transpłciowych tworzą trans kobiety i trans mężczyźni. Taki zapis powoduje, że słowo „trans” staje się określeniem cechy danej osoby, a nie pełną definicją jej płci. Termin transpłciowości odnosi się do tożsamości płciowej, a nie do orientacji seksualnej, stąd „trans” + „płciowość”, a nie transseksualizm. Podobnie jak homoseksualista, słowo transseksualista budzi negatywne skojarzenie z patologią medyczną i nie powinno być stosowane. Używanie zwrotów „trans” i „transka” nie jest okej. 

W swoim coming oucie Elliot Page napisał, że jest trans i niebinarny. Jak ma się niebinarność do transpłciowości?

Tożsamość płciową określa to, jak odczuwasz swoją płeć, czyli to, czy czujesz się kobietą, mężczyzną czy osobą niebinarną. Pojęcie transpłciowości obejmuje osoby niebinarne, czyli takie, które wewnętrznie nie utożsamiają się wyłącznie z płcią żeńską ani męską. Osoby niebinarne mogą znajdować się na spektrum pomiędzy kategoriami kobieta – mężczyzna. Ich tożsamość płciowa może być płynna (genderfluid). Mogą też nie identyfikować się z żadną płcią, czyli być zupełnie poza spektrum.

Jak okazać wsparcie osobie transpłciowej?

Wspieraj, słuchając. Bądź towarzyszką albo towarzyszem w procesie, bądź otwarty na ich potrzeby. Nie podważaj doświadczeń drugiej osoby. Konfrontuj się z błędami, które być może popełnisz i naprawiaj je, przyjmuj krytykę. Jeżeli przypuszczasz, że ktoś znajomy może być osobą transpłciową, nie zadawaj pytań, nie przymuszaj do coming outu – wybór odpowiedniej chwili należy do tej osoby, a nie do ciebie. 

Jak możemy wspierać społeczność trans w Polsce i na świecie?

Jako sojusznicy i sojuszniczki musimy pamiętać, że nie jesteśmy głosem osób transpłciowych, choć bywamy głosem w ich sprawie. Istotne, by nie zabierać przestrzeni, która nie jest nasza – mówiąc o osobach transpłciowych, skupmy się na faktach i badaniach, a nie na tym, co czują takie osoby, bo tego nie wiemy. Reagujmy na przejawy transfobii, dokształcajmy się i edukujmy innych. Dbajmy o widoczność osób transpłciowych – pomagajmy w tworzeniu przestrzeni do tego, aby trans kobiety i trans mężczyźni mogli wypowiadać się sami o sobie.

Cecylia Jakubczak od 2015 r. związana ze stowarzyszeniem Kampania Przeciw Homofobii, w którym odpowiada za komunikację. Do jej zadań należy m.in. realizacja strategii komunikacyjnej organizacji, współpraca z mediami oraz koordynacja działań komunikacyjnych projektów i kampanii społecznych KPH. Jakubczak specjalizuje się również w prowadzeniu warsztatów dla mediów dot. języka wolnego od dyskryminacji.

Reblog

piotrstankiewicz.pl

LIST MĘŻCZYZNY DO MĘŻCZYZN


2 listopada 2019 roku Trybunał Konstytucyjny ogłosił (nie)sławny wyrok poważnie ograniczający dostępność aborcji w Polsce. Potem było oczywiście jeszcze gorzej, wiemy, bo TK praktycznie zakazał aborsji w Polsce. Ale ja nie o tym. Odpowiedzią były protesty w całym kraju, protesty o bezprecedensowej dynamice i największej być może skali w całej historii III Rzeczypospolitej. W czasie trwania tychże protestów Piotr Stankiewicz opublikował „List mężczyzny do mężczyzn”. Rozszedł się on wówczas bardzo szeroko, myślę, że po kilku latach nadal warto go przypominać. Nawet jeśli nie ma dziś żadnej specjalnej okazji. My też możemy bez żadnego trybu.

*

Panowie!

Wielu z nas chce wspierać kobiety w tym, co się dzieje. Ale warto się zastanowić, jakie wsparcie jest potrzebne, a jakie jest powielaniem seksistowskich stereotypów i karmieniem męskiego ego. Dlatego pozwólcie, kilka słów od faceta do facetów.

1. Nie przemawiajmy do kobiet. Mówmy do innych mężczyzn.

2. W szczególności, mówmy do tych mężczyzn, którzy nie ogarniają tematu. Mówmy, żeby ogarnęli, i temat i siebie. Jeżeli uważamy się za sojuszników kobiet, to nie jest naszym zadaniem do czegokolwiek kobiety przekonywać. Naszym zadaniem jest przemówić do rozumu tym mężczyznom, którzy nie ogarniają.

3. Bądźmy dorośli — gimnazjum już się skończyło. Nie sprowadzajmy sprawy do absurdu, gdy tylko nam wygodnie. „Nie przemawiajmy do kobiet” to nie znaczy, że mamy się do nich nie odzywać. A co znaczy? Znaczy, że mamy nie mówić w ich imieniu, nie zabierać im głosu, nie sugerować, że lepiej od nich wiemy, o co chodzi w ich walce o ich prawa. Diabeł mieszka w szczegółach. Darujmy sobie nawet pozornie niewinne sugestie czy dobre rady.

4. I nie, nie chodzi o to, że mamy się w ogóle nie odzywać. Gdybym tak uważał, to bym nie pisał. Mężczyzna nie ma milczeć, ma sporą pracę do wykonania. Nad sobą i nad innymi mężczyznami.

5. Nasza rola polega na tym, żeby posłać na śmietnik herstorii tę przeklętą „męską szatnię” (dosłowną i tę w przenośni). Na seksizm trzeba reagować tam i wtedy, kiedy on się dzieje. Słyszysz głupie żarciki w męskim gronie — reaguj. Widzisz kretyńskie zachowania — reaguj. Musimy temu powiedzieć STOP, w zwykłym codziennym życiu. Hannah Arendt się kłania: nieszczęścia nie biorą się stąd, że źli ludzie robią złe rzeczy, tylko stąd, że zwykli ludzie tolerują zło. Rzeczywistością nie staje się to, co lajkujemy na fejsie. Rzeczywistością staje się to, co tolerujemy na co dzień.

6. It’s not about us, men. Tutaj nie chodzi o nas. Próby wyjaśniania czy komentowania sprawy kobiecej przez kategorie męskich oczekiwań czy wyobrażeń — to jest podważanie tej sprawy.

7. Świat nie ma już wracać do żadnej „normy”, w której by było tak, jak było wcześniej. Chodzi właśnie o to, że nasze myślenie o naszym miejscu w życiu i świecie właśnie się wywraca do góry nogami. I to nie jest przypadek. To jest sens tego, co się dzieje. I to właśnie mamy wziąć na klatę.

8. Nie wysuwajmy wobec kobiet żądań czy oczekiwań. To nie jest czas, żeby stawiać warunki. Albo wspierasz, albo dzielisz włos na czworo, a siebie rozmieniasz na drobne.

9. Nie oczekujmy profitów, punktów procentowych, pogłaskania po główce, jacy to jesteśmy fajni. Wielu z nas podskórnie by tego chciało, ale zaprawdę powiadam Wam, niech nam wystarczy, że staniemy po właściwej stronie herstorii. To jest naprawdę dużo.

10. Tutaj nie chodzi o nas, ale jest jedna męska rzecz, którą warto podnieść, a o której rzadko się mówi. Otóż owszem, nie jest łatwo być postępowym mężczyzną we współczesnym świecie. I dlatego o tym piszę. To jest droga, na którą nie ma skryptu, na której nie ma wielu książek, za to jest wiele raf, i w ogóle, w szkole tego nie uczą. Zgadzam się. Ale ten ciężar musimy wziąć na siebie. Nie jest rozwiązaniem — tutaj i wszędzie indziej — przerzucać go na kobiety, że one mają wyjaśnić, przytulić, otoczyć miłością. Tak to nie działa.

11. Uczmy się, dowiadujmy! Nie dajmy się zwieść temu, że w KON-STY-TUC–JI jest napisane, że mężczyźni i kobiety są równi. Nasze doświadczenia w tym społeczeństwie dzieli przepaść. Był kiedyś taki wątek, „co byście dziewczyny zrobiły, gdyby wszyscy mężczyźni zniknęli na 24 godziny?”. I tu zagadka dla nas, facetów. Jak myślicie, jakie były odpowiedzi? „Przestałabym się malować”? Owszem, padło. Ale najwięcej serduszek dostała taka odpowiedź. „Poszłabym biegać w środku nocy i słuchałabym muzyki przez obie słuchawki, bez tej przemożnego uczucia, że jedną z nich muszę wyjąć”. Sto tysięcy dziewczyn to zalajkowało. I teraz połączymy kropki, o co w tym chodzi. I nie bójmy się przyznać, ja też dostałem gęsiej skórki, gdy pierwszy raz to zrozumiałem.

12. Zasoby internetu są nieskończone — wystarczy kliknąć. I są powiązane. Internet sam nas poprowadzi, trzeba tylko chcieć się dowiedzieć, doczytać. Chcemy być sojusznikami kobiet? Nie zmuszajmy ich do tracenia czasu, energii i nerwów na tłumaczenie nam tego, co dla nich jest oczywiste, a czego powinniśmy się dowiedzieć sami. Wierzcie mi, jeżeli kobiety czytają ten list, to ziewają z nudów, bo wszystko o czym tu piszę, jest dla nich absolutną oczywistością, codziennym doświadczeniem.

13. I w tym tkwi sedno sprawy.

14. Jak widzicie, wszystkie te grzechy mam dobrze przemyślane, bo wszystkie je popełniałem. I ani nie uważam ich za powód do dumy, ani one mnie nie dyskwalifikują. Bądźmy tą zmianą, którą chcemy zobaczyć w świecie, tak. Ale żadnej zmiany nie robią ludzie bezgrzeszni, bo takich nie ma.

15. Szerujcie.

*

(List był opublikowany na moim Facebooku i równolegle na ASZ Dzienniku, 2 listopada 2020 r.)

rysunek pióra, towarzyszący zapisowi na stoicki newsletter

Młodości, ty nad poziomy…

Krystyna Koziewicz

Oda do młodości Mickiewicza to jeden z najważniejszych utworów literackich w naszej kulturze. Pokazuje i przeciwstawia sobie dwa pokolenia – młodych i starych, ukazując, jak ważne są zmiany i nowa energia w narodzie.
Prezydent Andrzej Duda na XXX Zjeździe Solidarności w Zakopanem zakpił sobie z pielęgniarek, odzierając je z godności zawodowej. Chciał dopiec Tuskowi, kierując do niego retorzcyne pytanie, czy mógłby sobie wyobrazić, że 67-letnia pielęgniarka – w tym wieku! – będzie zakładać mu cewnik? Nie będę komentować głupoty, po prostu nie chcę obrażać!
Impulsem do napisania tego felietonu stała się powszechna dyskusja o wypaleniu zawodowym, a więc będzie mowa o młodości i starości. Osoby starsze są niekiedy dla młodych autorytetami, są podziwiane, słuchane i szanowane. Współczesny świat promuje ludzi młodych, a w czasach kultu młodych potrzebna jest wiedza. Czy można rezygnować z mądrości starszego pokolenia? Nie można, jesteśmy fragmentem naszej historii, pokoleniem, które przyczyniło się do powstania wolnej Polski!
Przykre jest, że doświadczamy niezbyt pochlebnych wypowiedzi, że pod płaszczykiem (koniecznej oczywiście) zmiany pokoleniowej, tak naprawdę chodzi o to, kto obsadzi złotonośne stanowiska tu i ówdzie.
Owszem, wiemy wszyscy, jak ciężko jest pozbyć się niektórych dyrektorów, prezesów czy kierowników, którzy nie wnoszą niczego nowego, stosują stare formaty. Czasy się zmieniają w galopującym tempie, a z nimi priorytety, oczekiwania, potrzeby społeczne. Tymczasem konserwatyści mają się dobrze, zapewnili sobie stoicki spokój, nie wychylają się, bazują na starym rozkładzie jazdy, więc nie popełniają błędów. Teoretycznie nie ma się do czego przyczepić.
Społeczeństwu jednak potrzebni są nowi kreatywni i pracowici ludzie, zatem pozwólmy im na inwestycje energetyczne, na innowacje programowe, stosowanie lepszych rozwiązań, na otwartość, także na spory i kompromisy.
Dajmy szanse ludziom młodym! – słyszy się na różnych forach, zebraniach, konferencjach, czy podczas wyborów do władz miejskich, zarządów stowarzyszeń, Sejmu, Senatu. Wiadomo, że dla ludzi starych najwyższy punkt ich życia przeminął, oni też mieli czas swych największych wzlotów, ale to już przeszłość. Kiedyś byli w czymś lepsi, teraz już nie są. To normalne, bo nie każdy nadąża za tempem zmian i trudno się dziwić, ze, jak się dobiega sześćdziesiątki czy siedemdziesiątki, te jesteśmy coraz bardziej opóźnieni.
Ale nie można też uogólniać i uważać, że człowiek stary nie ma nic do zaoferowania. Nic bardziej mylnego, i my wciąż chcemy być potrzebni, choćby służąc poradą. Mądrych, utalentowanych i inteligentnych ludzi powinni w swym gronie potrzebować również młodzi, choćby po to, żeby nie wyważać już dawno otwartych drzwi. Nikt sam, od razu nie pozna tajników zarządzania.
Dlatego osobiście preferuję model młodzi/starzy z opcją oddania, co jednak oznacza, że ci drudzy po jakimś czasie będą gotowi oddać władzę, stanowisko i pieniądze. Trzeba młodym oddać ster kierowania, ale to nie znaczy przecież, że należy wyeliminować z życia społecznego ludzi w starszym wieku, kreatywnych, z bogatym doświadczeniem, mających sukcesy, cieszących się powszechnym autorytetem, otwartychna dialog, chętnych do współpracy. Jeśli ktoś jest dobrze oceniany, idzie z duchem czasu, cieszy się uznaniem i popularnością, to niech pozostanie na swoim miejscu. Czemu nie?

Warto pamiętać, by samemu poddać się weryfikacji. Choćby dla komfortu, dla pozyskania informacji, że jestem akceptowany/a.

Ale oczywiście, ach, młodości, jesteś taka piękna!

“Życie byłoby nieskończenie szczęśliwsze, gdybyśmy rodzili się w wieku lat 80 i stopniowo zbliżali do 18”, powiedział Mark Twain.

***

Przypis od adminki: słyszeliście Państwo o sukcesie japońskiego filmu Plan 75 na festiwalu w Cannes? Chie Hayakawa, reżyserka i scenarzystka filmu, zdobyła tam niedawno Złotą Kamerę (wyróżnienie specjalne).

To historia o tym, że ukończywszy 75 rok życia, będzie się można poddać w Japonii dobrowolnej eutanazji.
Nie łudźmy się, na pewno tak kiedyś będzie. Niektórzy nawet nie mogą się doczekać.

Przepraszam, ale nie znalazłam trailera po polsku. Dziękuję Konradowi za przysłanie zwiastuna po angielsku, a przede wszystkim za poinformowanie mnie, że jest taki film i taki problem. Sama jakoś nigdy nie interesuję się tym, co się dzieje w Cannes. Zawsze mi się wydaje, że to tylko cyrk, blichtr i pogoda dla bogaczy. A tymczasem i w Cannes pojawia się poważna problematyka.

Don Kichot in der neuen deutschen Regierung?

Echt, jetzt? Ist das wirklich wahr? Kann mich mal jemand kneifen, um zu wissen, ob dass der Realität entspricht?

Na ja, so behauptet es zumindest der Berliner Tagesspiegel.

Kampf gegen Vorbehalte der Union. Habecks Klimaplan für Deutschland – vom Winde verweht? Wirtschaftsminister Habeck tourt durch Deutschland und trommelt bei den Ministerpräsidenten für die Energiewende. Bei Söder in Bayern erhielt er am Donnerstag ordentlich Gegenwind.1

Er ist Deutschlands „grüner“ Wirtschafts- und Klimaminister (Bündnis 90/ Die Grünen) und er schmiedet einen großen Plan für Deutschland. Er meint, dass Deutschland in der Sache Klimaschutz gar nicht so fortschrittlich sei, wie wir seit Jahren geglaubt hatten.

Kaum zu glauben, oder? Ich erinnere noch sehr gut, als Angela Merkel plötzlich und ohne großen Konsultationen die Energiewende ankündigte und gleichfalls versprach, in 10 Jahren auf Atom gar zu verzichten.

Die ganze (zugegeben – nicht sonderlich große) „linke Bulb” in Polen, die seit Jahrzehnten ergebnislos gegen polnische Kohlenwirtschaft und für Windenergie kämpfte, war regelrecht außer Atem vor Bewunderung.

Wie kann man nur um Gottes Willen? – fragten wir uns.
Ich kann und will um jeden Willen – antwortete Deutschland.

Die zehn Jahre sind vorbei!

Am 1. Januar diesen Jahres ist es dazu gekommen – die ersten zwei von den zehn, deutschen Atomkraftwerken wurden angehalten. Merkels Versprechen trat in Kraft und …

Und alle waren unzufrieden. Vor allem die jungen Menschen, die aus heiterem Himmel entdeckten, dass es vielleicht mit Atom besser und schneller zur nachhaltigen Energiewende kommen würde, als mit all den anderen Energiegewinnformen allerseits.

Die ältere Generation ist wiederum dabei so baff, dass man kaum etwas murkst. Sie haben doch seit Jahrzehnten dafür gekämpft, dass man das Atom stoppt – ihre ganze Jugend wurde von diesem Kampf bestimmt. Man blockierte die Zugangswege zu den Kraftwerken, die deswegen wie mittelalterliche Festungen gebaut wurden, man blockierte die Atommülltransporte, jedes Jahr wieder gingen die Osternmarsche los. Die Grüne-Partei, die sich jetzt an der Macht beteiligt, verdankt gerade dieser zähen Anti-Atomstimmung ihre nachhaltige Profilierung.

Die Ironie der Geschichte ist, dass gerade die CDU-Kanzlerin dies entschieden hat, dass Deutschland auf Atom verzichte. Es war eine von diesen emotionalen Entscheidungen Merkels, die nach der Fukushima-Katastrophe ganz genau wusste, dass jetzt nur radikale Worte ihre Macht weiter tragen werden. So ist sie gewesen. Nette Mutti, die plötzlich zur Diktatorin wurde.

Schon zuvor hat sie genauso alleinhändig und emotional entschieden, dass man den Euro retten muss, koste es, was es wolle. Als Nebenwirkung wurde die Mitgliedschaft Griechenlands in der EU gerettet. Das dritte Mal kam sie mit ihrer Entscheidung während der Flüchtlings-Krise 2015 zum Wort. „Wir schaffen es“, sagte sie und ließ eine Million Flüchtlinge nach Deutschland kommen.

Da man sich nie bei allen beliebt machen kann, wurde sie für all` diese drei Entscheidungen sowohl gelobt und geliebt, als auch gehasst und gebrandmarkt. Das Entscheidende ist, dass sie in allen drei Fällen gewonnen hat. Griechenland blieb in der EU und wir zahlen immer noch mit Euro. Die Flüchtlinge kamen in einem Massenandrang hier her und sie tun es immer noch, vielleicht nicht in solchen Massen, dafür aber stetig. Ah-ja, und auf Atom verzichten wir auch noch gerade.

Eine weitere Ironie der Geschichte ist es, dass wir uns Anfang 2022 in unglaublicher Energiekrise befinden und dass wir dies dem SPD-Kanzler, Gerhard Schröder zu verdanken haben. Klar, er war nicht der Erste, schon in Kohl-Zeiten wollte man Deutschland mit dem sowjetischen Gas verkuppeln. Das Siegel kam aber von Schröder, der ohne zu zögern, für eigenen Wohl ganz Deutschland in die Situation schubste, wo wir Russlands Gas lieben und Putins Gnade fürchten müssen. Wenn Putin es für nötig hält, zittern bald 80 Millionen Deutschlands Bewohner vor Kälte und unser ganzer Wohlstand binnen zwei Wochen stützt in ein schwarzes, kaltes Loch.
Ja und was will und was kann Habeck in dieser Situation noch tätigen? Was ist also sein Plan?

Wirklich schneller mehr Ökostrom herzustellen?
Tatsächlich neues “Wind-an-Land-Gesetz” einzuführen?
Ernsthaft die Solardachpflicht für Neubauten zu oktroyieren?
Sicher die Abschaffung der EEG-Umlage umzusetzen?
Und dazu noch die Maßnahmen zur finanziellen Unterstützung der Industrie zu unterstützen?

Das sind die Hauptbestandteile Habecks “Klimaschutz-Sofortprogramms”. Von dem russischen Gas und Putin selbst ist ja nicht die Rede. „Was uns in die Schnelle treibt“, meint unser Klimaminister, „sind Klima-Konferenzen-Ergebnisse: Verschärfter Klimaziele für 2030 und der angestrebten Klimaneutralität bis 2045.“2

Aha.

Aber egal. Die Namen sind Schall und Rauch, wie Goethe es sagt. Der Klimawandel ist wichtig. Und es soll schnell gehen. Aber schnell in der deutschen Politik soll es immer sein – und dann handelt es sich nur um ein paar Monate. Das weiß Merkel ganz genau und falls es wirklich schnell ging, war es ihr bewusst, dass sie auf alle Unterredungen und Verhandlungen verzichten und diese diktatorisch beschließen muss. Habeck ist jedoch nicht Merkel. Der erste Teil seiner geplanten Sofort-Maßnahmen sollen noch im April beschlossen werden. Gut zu wissen, dass “sofort” drei Monate bedeutet und “schnell” – ein Jahr: Der Rest des Programms soll bis zum Jahresende folgen und im kommenden Jahr in Kraft zu treten.

Bis zum Jahr 2030 sollen 80 % der Energie vom Wind und Sonne gewonnen werden. Dafür soll jedes Bundesland 2 % seiner Fläche für Energie-Anlagen zur Verfügung stellen. Die Windräder werden jetzt auch dichter zueinander stehen. Es werden Wälder und Förste der Windräder entstehen.
Die bürokratischen Hürden sollen verschwinden, damit jeder, der will, sofort seine eigene Windmühle bauen kann.

Na ja. Der einzige Knackpunkt, den Habeck vielleicht vergessen hat, ist, dass Deutschland eine Föderation ist – ein Bund. Manches, was er will, kann er überhaupt nicht entscheiden, da es den Länder-Befugnissen unterliegt. Es ist klar, dass wir es zügig brauchen, die Frage ist lediglich: Wie? Wie zwingt man 16 unabhängige und teils sehr autarke Länder, gemeinsam und schnell zu entscheiden?

Es ist aber noch härter. Es gibt nicht nur 16 Länder und 16 Länderchefs, die zum Teil gar nicht das wollen, was die Regierung will. Es gibt noch ein anderes Problem und zwar ca. 80 Millionen Deutsche, die zwar generell vielleicht für die Wende wären, wenn sie aber nicht direkt vor deren Tür stattfindet. Im Klartext bedeutet es: Der Habeck kann sich so viele Windräder und Solaranlagen bauen lassen, wie er will, nun bitte nicht in meinem Garten. Und die Solardächer, bitte sehr, überall, aber nicht bei uns. Nicht in unserem eigenen Heim. Zur Zeit heißt es, nur die wirtschaftliche Neubauten müssen Solardach erhalten, aber im Koalitionsvertrag steht es klip und klar: “Alle geeigneten Dachflächen sollen künftig für die Solarenergie genutzt werden”.

Das heißt im Klartext: Hier ist Solidarität von Nöten – und globale Verantwortung. Dies sind aber nicht die sozialen Eigenschaften, die momentan in Europa vorhanden sind. Wir sind ein Kontinent von 450 Millionen Individuen. Man hätte vielleicht Pflicht und gesetzlichen Zwang einführen müssen.

Aber Pflicht & Zwang – mit welchen Wörtern jonglieren wir hier überhaupt?

Soll wirklich eine Pflicht-Diskussion – über Pflicht-Impfung auf einmal reichen? Und wenn wir nicht auf unsere soziale Verantwortung zählen können, wenn es um unsere Gesundheit geht, wie können wir uns auf diese wage Emotion berufen in der abstrakten Sache der globalen Klima-Krise? Welche Krise?

“In meinem Garten ist das Wasser klar und das Gras grün.”

Zu guter Letzt bleibt ja noch die Sache der sozialen Gerechtigkeit. Die Wende darf nicht auf Kosten der Bevölkerung stattfinden und schon gar nicht deren armen Teil. Die Menschen benötigen also finanzielle Unterstützung. Wenn die Regierung es tut, wird es sehr viel kosten und immer noch und vor allem symbolische Bedeutung haben. Wenn wir die Angelegenheit ernst nehmen sollen, muss die Wirtschaft leiden und die Kosten der Klimawende auf eigenem Rücken tragen. Stattdessen erwägt man jetzt schon die finanzielle Unterstützung für die Industrie, die die klimaneutrale Energie anwenden wird.

Ahja, das war noch nicht alles – Die Sache mit dem Atom. Da war ja was.

Was ist, wenn doch das Atom die Zukunft bildet und nicht die Windräder und Solardächer? Die Jugend, die viel mehr Hoffnung in der künstlichen Intelligenz legt und überhaupt lieber an modernen Technologien glaubt als Versprechungen der “Alten” (und Habeck ist schon “der Alte”), hofft auf neue, kleine, effiziente Atomgewinnungsanlagen, die man in eigenem Auto nutzen und in eigener Tasche tragen wird.

Science fiction? Vielleicht.

Aber vieles, was wir jetzt für eine Selbstverständlichkeit halten, schien vor noch 10, 20 oder 50 Jahren, Hirngespinst zu sein.

Es scheint, die Energiewende sei ein schwieriges Unternehmen. Dazu noch sind alle Habecks Maßnahmen zu teuer,

zu wenig,

zu veraltet,

zu spät,

zu langsam.

Der Habeck, als Ritter einer sehr traurigen Gestalt, hat sehr viel zu tun, um seine Windmühlen allerseits zu verteidigen. So lässt sich sagen: Der moderne Don Quixote säet, der erntet aber nicht, sondern um seine Mühlen kämpft.

______________

1 https://plus.tagesspiegel.de/politik/kampf-gegen-vorbehalte-der-union-habecks-klimaplan-fur-deutschland–vom-winde-verweht-367501.html

2 https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/id_91453804/robert-habecks-klimaplan-das-sind-die-knackpunkte.html

Mucha Kierkegaarda 1

Ewa Maria Slaska

Taaaak. To Søren Kierkegaard, ten nasz ulubieniec, młody, piękny, mądry człowiek. Utalentowany. Młodo umarł (1813–55). Każdy z nas w swoim najlepszym życiu chciałby być Kierkegaardem.
Patrzę na ten fragment Albo – Albo i rozmyślania szarpią mną od “tak” do “nie” i z powrotem. I znowu. Zaprawdę, albo – albo. Wszystko mi się jak w soczewce skupia w tej nieszczęsnej musze, złapanej przez znudzonego chłopca w szkole.

To fragment rozdziału „Gospodarka przemienna”, czyli „Płodozmian” (tekst tłumaczył Jarosław Iwaszkiewicz i możliwe, że nie miał pojęcia, co to jest płodozmian, co to jest gospodarka przemienna, czyli jedno-, dwu- i trójpolówka).

Płodozmian jest w filozofii Kierkegaarda remedium na nudę życia. Nie staraj się żyć intensywnie, mówi młody filozof oświeceniowy, nie próbuj pokryć uprawami dorzecza Amazonki, uprawiaj swoją własną doniczkę, ale uprawiaj ją intensywnie, dziś ziemniaki, jutro orchidee. Interesuj się coraz to nowymi dziedzinami życia, intensyfikuj doznania.

Jeśli wciąż jeszcze pamiętamy to, czego nas uczono w szkole, to na pewno przypomnimy sobie, że takie właśnie remedium na nudę i znużenie życiem proponowali już dwa pokolenia wcześniej filozofowie społeczni, Charles Fourier (1772 – 1837) i Robert Owen (1771-1858), czyli tzw socjaliści utopijni.

Nie wiem jak Wy, ale ja ich pamiętam do dziś.

Nuda, nuda. Gdy myślimy o nudzie, najczęściej jednak myślimy o Charlesie Baudelaire (1821– 67), który jest prawie rówieśnikiem Kierkegaarda, urodził się kilka lat później, żył kilka lat dłużej. Jak na dzisiejsze czasy, obaj umarli młodo. Kierkegaard miał lat 32, Baudelaire – 46.

Nic w długości nie zrówna kulawego biegu,
Mych dni, gdy pod ciężkimi całunami śniegu,
Nuda…

Ch B, Kwiaty Zła

Na zajęciach filozofii młodzi adepci mieli w czasach współczesnych na podstawie owego wyżej przytoczonego fragmentu zapoznać się z koncepcją Kierkegaarda o tym, co to znaczy żyć intensywnie. Przykładem są tu więzień, który oswoił pająka, i chłopiec, który złapał muchę i znęca się nad nią. Kierkegaard nie ocenia tego chłopca, rozwodzi się raczej nad tym, że to, co chłopiec robi z muchą, pomaga mu rozproszyć nudę nieciekawej, nużącej lekcji. To jest, dla mnie, podstawowe przesłanie tego tekstu. Rób co chcesz, tylko się nie nudź.

Dworzec Główny (Hauptbahnhof) w Berlinie, 13 stycznia 2022 roku: reklama rbb, rozgłośni radiowo-telewizyjnej dla Berlina i Brandenburgii: Bloss nicht langweilen, czyli: Byle nie nudzić!

Problem w tym, że chłopiec, oczywiście, nie musi mieć żadnych oporów etycznych (choć może). Ale Kierkegaard, no, hallo! I nawet jeśli pisze o chłopcu, który tych oporów nie ma, bo nie zna, to jednak filozof musi je mieć i znać. On tymczasem nie pisze o tym ani słowa. Filozof doda jednak, że to nie takie proste, bo rozdział “Płodozmian” znajduje się w pierwszym tomie książki Albo – albo, a jej konstrukcja zasadza się na tym, że w tomie pierwszym Kierkegaard przedstawia styl życia estety i go odrzuca, a w tomie drugim przedstawia zasady życia etyka i jest to poniekąd bezpośrednia odpowiedź na wady życia estety.

Może tak jest, ale mnie ta mucha i tak prześladuje.

Mam wrażenie, że udręczona mucha w dziurze na zawsze pozostanie w swojej udręce i nie ujmie się za nią ani Kierkegaard, ani filozof współczesny, który ten tekst wybrał i dał studentom do analizy, ani wreszcie oni sami. Na całą wieczność już ten chłopiec będzie się znęcał nad tą nieszczęsną muchą.

No, ale może zostanie naukowcem.

I wtedy eksperymenty z muchą będą uprawnione i opłacone.

Czy jest on przy tym przeciwieństwem więźnia, który oswaja pająka? Czy przeciwnie – udomowienie świata i dręczenie go są sobie równoznaczne?

No, bo jeśli zostanie naukowcem.

Czy oznacza to, że nieważne, czy to co robimy jest etyczne, ważne, żeby spełniało swój cel, czyli intensyfikowało nasze doznania? Nawet jeśli mają to być najwznioślejsze doznania i myśli o Bogu?
Czy możemy zaakceptować tę zasadę w ogóle? A wtedy, gdy wiemy, że intensyfikacja doznań ma rozproszyć nudę?

Czy ta mucha jest kwintesencją kapitalizmu? Czy niepohamowany rozwój zarabiania poprzez czynienie ziemi sobie poddaną (jak o tym pisze Marek Włodarczak) rozprasza nudę?

Siedzimy w tej dziurze, a chłopiec na nas patrzy i patrzy bez końca. I znikąd ratunku.

Za czasów Mao Tse Tunga Chiny dotknęła plaga much. Każdy Chińczyk musiał codziennie zabić co najmniej jedną muchę. Gdy zniknęły muchy, Chiny nawiedziła plaga wygłodniałych wróbli. Każdy Chińczyk musiał zabić codziennie jednego wróbla.
Pewien podróżnik zapytany po podróży do Chin, jak tam jest, odpowiedział: W Chinach jest strasznie być muchą. Jest też strasznie być wróblem. I strasznie jest być Chińczykiem.

Damien Hirst, Barbecue z muchami
Willem Claesz Heda (1594-1680), Martwa natura z muchą

Ach, te muchy…

Będzie dalej… Może nawet dużo. Bo to jest ważne pytanie: jak mamy się ustosunkowywać do tego, co napisano lub stworzono kiedyś? Krytykować, jak ja tutaj, zmieniać na dzisiejszą modłę (netfliksyzacja), objaśniać i uprzedzać (o tym będzie za tydzień, ale tego też właściwie chciałabym i ja, przynajmniej tu w tym wpisie), usuwać całkowicie, a może po prostu zostawić w spokoju Kierkegaarda i jego muchę? Podpowiem, że zreblogowany wpis sprzed dwóch dni też jest na ten temat: TU

Reblog about travelling 2

https://aeon.co/essays/a-dispatch-from-the-end-of-travels-brief-troubled-golden-age
Biru, the author’s guide, beside a prayer flag near the Kuari Pass in the Garhwal Himalayas, India, 2009. All photos supplied by and © Henry Wismayer

Henry Wismayer

A month before I boarded the plane to Cairns, Fox Studios had released The Beach (2000) into cinemas. Based on the bestselling 1996 novel by Alex Garland, and directed by Danny Boyle, the film follows Richard (played by Leonardo DiCaprio) on a backpacking journey to Thailand. After drinking some snake blood, he finds his way to a secret island, where an idyllic community lives beside a pristine island lagoon. There he finds joy and love to the ambient strains of Moby’s ‘Porcelain’ (2000), then fucks it all up, and goes insane.

I’d watched the film in a bar in Bali. In those days, backpacker bars throughout Southeast Asia would often show flickering, pirated copies of the latest cinema releases. But I didn’t pay much heed to its allegorical warnings about the dangers of surrendering to serendipity, or its blunt moral that paradise could only ever be ephemeral. I was 19 years old, and preoccupied with finding my own.

‘Mine is the generation that travels the globe and searches for something we haven’t tried before,’ says Richard. ‘So never refuse an invitation, never resist the unfamiliar, never fail to be polite and never outstay the welcome. Just keep your mind open and suck in the experience.’

New experiences have a mnemonic quality – they create a more lasting imprint in the brain

At the end of my own first brush with this zeitgeist, I came home armed with what amounted to a Proustian epiphany: I had come to realise, with a certainty that brooked no contradiction, that fresh experiences emblazoned themselves in the mind at a higher definition, palpably lengthening time. If memories of home-life often seemed diffuse, its events overlapping and abbreviated by familiarity, the ones I carried back from Bangkok were pin-sharp.

Would it make sense if I told you that I can conjure every hump and hollow of that Thailand beach? I can tell you the sand was the colour of bleached coral, that it was fringed with a tangle of low-slung mangroves. I remember that we had just descended from that boulder when it began to rain, and that we hopscotched around washed-up flotsam, drenched to the skin. I can recount how the frothing ebb tide had left dozens of jellyfish stranded every few yards, some of which we attempted to flick back into the surf with a stick, an act which I now realise probably looked thuggish to any bystanders, though I promise it was charitably intended. Later that day, we sat on the beach and watched lightning fork across the sky, except on the horizon, where the dusk broke through in a fan of sunbeams, making silhouettes of the container ships far out to sea.

Possible explanations for the pellucid nature of such recollections are not confined to the philosophical. In recent years, neuroscientists have discerned a clear correlation between novelty and memory, and between memory and fulfilment. Their findings suggest that new experiences have a mnemonic quality – they create a more lasting imprint in the brain. It didn’t seem an unreasonable leap of logic to assume that this might come to be seen as retrospective proof of a person’s rich and happy life.

I recently happened across a multinational study, undertaken in 2016, which investigated the link between novel experiences and the potency of memory. The authors set up an experiment in which mice were introduced to a controlled space and trained to find a morsel of food concealed in mounds of sand. Under normal conditions, researchers found that the mice were able to remember where the food was hidden for around one hour. However, if the environment was altered – in this case, the mice were placed in a box with a new floor material – they could still find the food up to 24 hours later. The introduction of new conditions appeared to magnify the creatures’ power of recall.

Employing a technique known as optogenetics, the study attributed this phenomenon to activity within the locus coeruleus, a region of the mammalian brain that releases dopamine into the hippocampus. Novel experiences, the results seemed to indicate, trigger happy chemicals, which in turn help to produce more indelible engrams, the biochemical traces of memory.

It was with an intuitive version of this self-knowledge that I forged out into the world: a mouse forever in search of a new floor. I spent the years after university shaping my ambitions around overseas adventures, and the months in between desperately saving for the next. Travel writing seemed an obvious alibi, a means of camouflaging my experiential hunger with a veil of purpose. But, in reality, I was engaged in a personal mission to see everything, and I was in a hurry.

My travelling assumed a frantic cadence, as if movement between map pins was a competitive sport. I would travel to the limits of my courage and energy, crisscrossing remote hinterlands, clambering from one clapped-out bus to another, often on no sleep. If I had any particular travelling sensibility it approximated Robert Louis Stevenson’s epigram: ‘I travel not to go anywhere, but to go. I travel for travel’s sake. The great affair is to move.’ It was never my intent to check off a list of sights and animals; this wasn’t some Instagrammer-style process of acquisition and display, at least not explicitly so. More, it was born of a will to reset the view, like an impatient child hitting the lever on a 1980s View-Master, desperate to change the slides.

Ironically, this often placed me in harm’s way. In the Brazilian Amazon, for instance, I was almost killed by a four-year-old child. A hunter had left a loaded shotgun in a dugout canoe, its muzzle resting on the bow, only for his daughter to mistake it for a plaything and pull the trigger. I can still remember the sensation of the buckshot wafting past my abdomen, and wondering out loud, minutes later, how far it might have been to the nearest hospital. (‘Eight hours by outboard motor,’ our teenage guide replied gravely.)

In 2010, I contracted typhoid, dengue fever and bilharzia, in the space of six months. The last of these, a parasitic disease endemic to the Great Lakes region of central Africa, didn’t make itself known until four years later, when streaks of blood in my urine betrayed the Malawian stealth invaders that had been loitering and multiplying in my bladder all that time.

But the perils inherent in my reckless movement always receded after the fact. Often, the close shaves themselves became rose-tinted in the retelling, as if every misadventure was further evidence of my enviable, halcyon life. The perils burnished the story I was writing. It was all part and parcel of the experientialist’s covenant. Again, from Richard in The Beach: ‘If it hurts, you know what? It’s probably worth it.’

As travel democratised, a consensus grew that a storied life must necessarily be a well-travelled one

My symptoms may have been specific and acute, but my choice of remedy for existential anguish was by no means mine alone. In hindsight, I realise I was merely a fanatical disciple of a widespread impulse. For me and many other cynical agnostics, novelty had become the stuff of life. As organised religion waned and we turned away from metaphysical modes of being, experience presented itself as a surrogate for enchantment.

The Western democracies were set on their trajectory: more consumption, more capitalism, more privatisation, which for most people seemed to promise a half-life on a treadmill of work, anxiety and inflexible social norms. But the outside world offered a way out. Only by fleeing the geographical constraints of that staid order was it possible to apprehend its shortcomings – to discover the ways that our own status quo, in its hubristic embrace of what we deemed progress, might have been haemorrhaging precious truths. The Western traveller’s existential epiphany – that pastoralists in the foothills of some impoverished Asian hinterland seemed more at peace with the world than whole avenues of London millionaires – may have been hackneyed and condescending. But to a 20-something in the early 2000s it felt profound. And so we came to see a full passport as a testament, not just to a life well lived, but to some essential insights into the human condition.

Of course, the travel itself had become so easy. The proliferation of new long-haul airlines, often subsidised by vain Middle Eastern plutocrats with bottomless pockets, ensured that transcontinental fares got lower by the year. The no-frills revolution, pioneered by the likes of Easy Jet and Ryanair, transformed the once fraught and expensive decision of whether to go abroad into a momentary whimsy. A weekend in Paris? Rome? Vilnius? Now $60 return.

For my generation, this revolution of affordability and convenience was providential, coinciding with a time in life when we had the paltry wages and an absence of domestic responsibility to exploit it. The collapse of the old Eastern bloc, and its constituent nations’ subsequent tilt towards consumer capitalism, opened up the half of my continent where the beaches weren’t yet overcrowded and the beers still cost a dollar. In the meantime, the communications revolution meant that organising such trips had never been more straightforward. One spring, I arranged for a few friends to climb a Moroccan mountain over a long weekend. We flew to Marrakesh on the predawn flight from Stansted Airport in London, where a dozen stag dos, bound to exact a very British carnage on Europe’s sybaritic capitals, were sculling tequila shots at 5am. Twelve hours later, we were 10,000 feet up in the High Atlas, readying ourselves for a 1am summit assault of Jebel Toubkal. I remember lying in the base-camp dormitory, giggling at the music of our farts brought on by the rapid change of air pressure, in a state of exultation. This kind of instant adventure, unimaginable just a decade earlier, was now just a couple of days’ wages and a few mouse clicks away.

As travel democratised, and became a component of millions more lives, a consensus grew that a storied life must necessarily be a well-travelled one. Holidays were no longer an occasional luxury, but a baseline source of intellectual and emotional succour. This idea of travel as axiomatic – as a universal human right – was a monument to an individualist culture in which the success or otherwise of our lives had become commensurate to the experiences we accrue.

And I was there, an embodiment of this new sacrament, and its amanuensis. In the proudest version of my self-image, I was a swashbuckling, bestubbled wayfarer, notebook in hand. ‘The mass of men lead lives of quiet desperation,’ wrote Henry David Thoreau. Not me, no sir. Because I was a man who had been to 100 countries. Who knew what wonder was, and where to find it.

A decade or so ago, when I was approaching my 30th birthday, I went on a writing assignment to the Indian Himalayas, where I trekked for two weeks through the most beautiful countryside I have seen, before or since. I had a guide, a gentle man called Biru, and we spent most of the days walking in each other’s bootprints, chatting about the geography, the culture of the Bhotia people we encountered in the foothills, and the contrasts between our disparate lives. But one afternoon, on the approach to a 14,000-foot saddle called the Kuari Pass, I felt buoyed by some hitherto untappable energy, and I left Biru far behind.

As I ran, zigzagging up the mule trails, I suddenly became gripped with an extraordinary lucidity. It felt as if only now, with the last vestiges of civilisation 12 miles down the mountainside, did I have the solitude with which to grasp the true splendour of my surroundings. As I clambered from joy into reverie, a vision kept entering my consciousness – of a broad-shouldered man, beckoning me forward.

He sat on the pass, back propped against a hump of tussock grasses. He was just as the most precious family photos recalled him: the same age I was now, lean and smiling, in faded jeans and the threadbare grey T-shirt he wore on a sunny day in a south London park before he fell ill. He looked strong – not ghostly, but corporeal – and I remember being struck that he could look so beatific up there, seemingly inured to the brittle wind whipping up from the valleys below. I had a vague sense that if only I could get there, to the pass, we could stand shoulder to shoulder, and all the secret knowledge I had been denied – of how to live the life of a good man, of how to live unafraid – would flow from him into me.

At dusk, encamped at the base of the final approach to the pass, I felt hollowed out, bereft. After we pitched our tents, I walked a mile back down the trail and found a peaceful spot in a glade of tall deodar cedars, where I wept about my dad for the first time in years.

My most distressing childhood memories were, in fact, lurid dramatisations of events I’d never witnessed

In his book The Interpretation of Dreams (1899), Sigmund Freud described the death of a father as ‘the most important event, the most poignant loss in a man’s life’. I don’t know if that’s true. But I think I have always known that the first waymarker on my trip around the physical world was the same moment that upended my private one. According to the death certificate, that was at 10:30pm on 13 March 1985, when my father succumbed to non-Hodgkin’s lymphoma in a London hospital, at the age of 32. Right from the start, the trauma of this event corrupted the way I processed and recalled experiences. Henceforward, my hippocampus would be a faulty and elastic device. I was four years old at the time of my father’s death. But I have no concrete memories between then and the age of eight.

The author, aged three, with his father on Loch Lomond in 1984

Only in more recent years, in conversations with my mum, would I come to realise that my most distressing childhood memories – that is to say, those of my dad’s actual demise – were, in fact, recurring nightmares, lurid dramatisations of events I’d never witnessed. In the most indelible, I walk into a room of starkest white, my childish rendition of a hospital. Over in a corner, he lies dead and shrunken on a plinth. He has big purple welts over his eyes, like a melancholic clown. I can conjure this image with crystal clarity, yet my mum insists I was never exposed to his diminishment at the end, let alone his body when the fight was done.

Of the man as he was in life there is next to nothing. Just a sonorous voice, impossibly deep, my recollection of which is tactile as much as aural: a muscle memory of a reverberation I felt as I clung to his knees. What image I have stored has always been a spare composite, moulded around the gauzy recollections of those who loved him best. His friends and relatives would tell me: ‘Everyone adored Peter.’ And: ‘You are the spitting image of him,’ though this last wasn’t entirely true for, while I am tallish, he was a giant: 6 foot, 6 inches and broad, with feet so large he had to go to a specialist shop to buy his shoes. He was a sportsman, though one too laconic to take sports that seriously, and he was a talented artist, given to scrawling note-perfect caricatures on request. A self-possessed man, he had rebelled against the austere mores of a disciplinarian Maltese household, growing up to be kind, generous, egalitarian and wise. Oh, and he was also handsome, smart and preternaturally charming. An early death does not lend itself to balanced valediction, you see. Nonetheless, I was convinced of his perfection. Remember your dad: the fallen god.

This tendency to deify the absent parent – hyperidealisation – had left a haunting question unanswered: if the god was so mighty yet still succumbed, what hope was there for me? By all accounts, my perfect father had wanted nothing more than to live. It was fate, not choice, which had denied him that wish, and so I couldn’t trust fate at all.

I was in my mid-20s when I became convinced of the imminence of my death.

It would be too neat a story to suggest that I was always conscious of a direct causation between this dark fatalism and my early bereavement. As a child, fatherlessness was just the way of things, an ineluctable state of being which I accepted with the outward stoicism of one who knew no different.

However, as I neared the age he was when he died, I became transfixed by the expectation that my father’s destiny was mine as well. Just as I had internalised my relatives’ exhortations to step into his shoes – to be ‘man of the house’, custodian of my surviving family – I also expected to emulate his attenuated life-curve.

My days became backtracked by a hum of worry. I never saw anyone about it, and seldom if ever mentioned it to friends or loved ones. But reading around the edges, I suppose it resembled post-traumatic stress disorder, a miasma of intrusive thoughts, and vivid, almost hallucinatory, anxieties. At my most vulnerable, I felt hunted. Somewhere on the near horizon was a sickness, something to expose the weakness invisible to everyone but myself. I wasn’t sure what shape this chimera would adopt (probably cancer, in keeping with family tradition). But I knew it would be something enervating and rapid – a desperate withering. And I knew that I would make no peace with it, that I would endure every downward step in terror and the keenest fury at the injustice of it all.

Denied my precious years of formative complacency, knowing that it is all anguish and heartbreak in the end, I’d lit out to engrave my brain with random people and places, as if this alone were a barometer of self-worth. I might have kidded myself that it was just the pursuit of happiness. But, in reality, what I was embarking on was a project of temporal elongation, forestalling my death by bleeding each hour of moments. It just seemed like the best compensation for the years I was predestined to lose.

For the time that I lived in thrall to this self-inflicted prophecy, my overseas journeys provided respite for my restless mind. But the theatre of travel was changing, fast.

The paradigm shift made itself known in a new idiom: the ‘selfie’, bringing with it a disconcerting atmosphere of self-absorption to every tourist attraction and viewpoint in the world. ‘Digital nomadism’ debuted as an aspirational ideal, marketing the promise of professional success unconstrained by the geographical manacles of conventional, office-based work. The influencers hashtagged their way to fame and fortune. But somehow the transparency of their narcissism embarrassed whatever countercultural affect people like me were trying to cultivate. The retiree’s humble dream of saving for a ‘holiday of a lifetime’ had evolved into a ‘bucket list’, a life’s worth of checkable, brag-worthy aspirations. A poll in 2017 found that the most important factor for British 18- to 33-year-olds in deciding where to go on holiday was a destination’s ‘Instagrammability’.

Youth hostels that had once seemed like entrepôts of cultural exchange had instead come to feel like solipsistic hives, inhabited by people cocooned in the electric glow of phone and laptop screens. Travel had become egocentric, performative and memeified.

This new vulgarity appeared in tandem with travel’s exponential growth. The globalisation of English as a lingua franca was removing the enriching incentive to learn the local language. Smartphone maps meant you no longer had to ask strangers for directions. Sparking the locus coeruleus – triggering that synaptic lightning storm invoked by new experiences – had always been contingent on surprise. But now a glut of foreknowledge and the ease of forward planning was acting like a circuit breaker. What once seemed impossibly remote and enigmatic had been demystified. Pleasure cruises plied the Northwest Passage.

These reductive trends, both technological and cultural, were conspiring to dull the joy of visiting other places. The planet’s riches, which I’d once thought inexhaustible, seemed diminished, whittled down to a list of marquee sights, natural and human-made. Everything was too goddam navigable. Hell, perhaps I had just coloured in too much of the map.

It is perhaps indicative of my reluctance to plumb the origins of my travel addiction that it was only recently – while searching for some way to frame this idea of accumulating experience to fill a void – that I came across the work of Daniel Kahneman. An Israeli psychologist and Nobel laureate, Kahneman is renowned as the father of behavioural economics. The writer Michael Lewis calls him a ‘connoisseur of human error’. Some of his most intriguing theories have been in the field of hedonic psychology, the study of happiness.

Over decades of research and experimentation, Kahneman identified a schism in the way people experience wellbeing. In his bestselling memoir, Thinking, Fast and Slow (2011), he articulates this dichotomy in terms of the ‘experiencing self’ and the ‘remembering self’. The experiencing self describes our cognition as it exists in the ‘psychological present’. That present, Kahneman estimates, lasts for around three seconds, meaning an average human life comprises around 600 million of such fragments. How we feel in this three-second window denotes our level of happiness in any given moment.

The remembering self, by contrast, describes how the mind metabolises all of those moments in the rear-view mirror. The sensation resulting from this second metric would be best described, not as happiness, but rather ‘life satisfaction’.

Kahneman’s crucial observation was that the way we recall events is invariably divorced from the experience itself. One might expect the memory of, say, witnessing the Northern Lights to directly correlate with our feelings at the time – to comprise an aggregation of the experiencing self’s emotional responses to sensory stimuli. Instead, the remembering self is susceptible to all kinds of ‘cognitive illusions’. In its urge to weave discrete experiences into a desirable narrative, the memory will edit and elide, embellish and deceive. The actual sensations, and, by extension, our true sense of how we felt, are lost forever. We are left with only an adulterated residue. ‘This is the tyranny of the remembering self,’ Kahneman wrote.

The narcissistic atmosphere of the selfie age had exposed the solipsism of my own quest

This revelation held import for all manner of human experience. (Kahneman’s most famous illustration of the divergence was an experiment involving colonoscopies, which I will refrain from describing.) But it seemed to have particular implications for the valence of holidaymaking, and the travel-oriented ambitions I and others had opted to pursue.

For years, I’d been convinced that the mnemonic quality of novel experiences presented a route to happiness. The philosophy that I had come to live by – that chasing new horizons produced a more colourful tapestry in the mind, and that this could be cashed in for contentment – had seemed self-evident. But, according to Kahneman’s hypothesis, the calculus was at least partly illusory. Was experientialism a legitimate route to wellbeing? Or was it just a function of my storytelling impulse, my urge to portray my life as a battle to outrun a prophecy, and thereby prone to novelistic biases that I was helpless to regulate?

In the meantime, I knew, other important sources of happiness had been neglected. I had let friendships lapse. I had scorned any inclination to sustain a sense of belonging at home. I had driven my partner, Lucy, to distraction with my pathological need to shape the calendar, not to my mention my mood, around coming foreign capers. Yet I was no longer sure that I had been honest with myself about how necessary it had all been. I suspected that one of the reasons I was so disconcerted by the narcissistic atmosphere of the selfie age was that it had exposed the solipsism of my own quest. For while I balked at ‘influencer’ superficiality, I also appreciated that my travel writing was just a more sophisticated version of the same tendency. I wondered how many other people might have been using travel in a similar, medicinal way – to curate a narrative, sometimes at the expense of subjective joy.

It didn’t help that tourism was assuming more ethical freight. Renewed calls to decolonise the Western mind called into question the rich world’s entitlement to tramp through poorer lands. The relationship between travel and ecological destruction solidified. Air travel, in particular, dwarfed almost every other activity in terms of individual carbon emissions. Suddenly, there seemed to be an irreconcilable hypocrisy about someone who yearned to see the world, but whose actions contributed to its devastation.

By the time COVID-19 interrupted the trajectory, it was no longer possible to sustain the masquerade that travel was, by definition, an ennobling endeavour. The traveller had mutated from a Romantic ideal of human curiosity into something tawdrier: a selfish creature pursuing cheap gratification at the cost of everything. A mammal that fondled the coral reefs while driving the ocean acidification that could wipe them out. The desire to see foreign places had come to seem like just another insatiable and destructive human appetite, its most feverish practitioners a dilettante horde, pilgrim poseurs at the end of time.

There was no way to avoid a reckoning with the egotistical underpinnings of my own itinerancy. After all, what was I if not the archetype of the vainglorious traveller, a moment collector for whom learning and pleasure were incidental to my quest for affirmation? And, of course, I was an agent of the demystification and cultural homogenisation I deplored, writing about places that might have been better off left alone. (By this time, the Thai island where they filmed The Beach, a magnet for tourists after the film’s release, had been closed to visitors, a scene of ruin.) Journeys that once felt carefree were now tainted with remorse, as I realised that my dromomania could so easily be reframed as a kind of consumerist greed.

‘Every time I did these things, a question arose about the propriety of doing what I was doing,’ wrote Barry Lopez in Horizon (2019), his recent meditation on travel and natural communion. ‘Shouldn’t I have just allowed this healing land to heal? Was my infatuation with my speculations, my own agenda, more important? Was there no end to the going and the seeing?’

There seems no way of divining what will become of our compulsion to wander

Of course, there was an end, or at least a pause. A pandemic saw to that. The coronavirus lockdown, which came into force in my home country of England on 26 March 2020, precipitated the most static period of my adult life. But by then, truth be told, my manic period of travelling was already behind me.

If death had been the poisonous kernel of my fatalism, new life would provide a cure. My daughter, Lily, was born in 2012; a son, Ben, followed three years later. It is counterintuitive, I suppose, that the rise in stakes that attends a child’s dependence should have pulled me clear of anxiety. But then, too, parenthood brought with it an obligation to prioritise other lives over my quixotic search for self-validation. These years, during which I surpassed the age my father had been at the time of his death, provided milestones of a more meaningful escape.

Travel became less essential. I began to revisit places I loved and reconciled myself to the idea that there were places I would never see. I no longer slept with an envelope of travel documents – passport, bank notes, immunisation certificate – at my bedside. In this way, lockdown was a coda to a process of divorce already underway.

The urge to move still lingers. Even as personal choice and external circumstance steer me towards domesticity, some fragment of my character will always be that scared mouse, a novelty junkie struggling to replicate the circumstances of my early highs, forever burdened with the unfortunate knowing of someone who has seen his first everything. But the imperative has lost its desperate edge. In the wake of a pandemic, which torpedoed the various overseas assignments I had on the slate, this has transpired to be no small relief.

For the time being, there seems no way of divining what will become of our compulsion to wander, no clear indication of whether this pause represents an eclipse or an extinguishment of travel as it was before. If there is any lesson to glean from my journey, it is that a fixation on experience is like so many other addictions: gratifying, intermittently euphoric, but ultimately forlorn. Travelling is wonderful, don’t get me wrong. But it is not the same as contentment.

This Reebok shoebox, I think, as I place the miscellany back inside it, is a treasure chest of an innocence that may never be recaptured. And that may not be the worst thing for the planet, or the priorities of the people who cherish it.

Reblog about travelling 1

https://aeon.co/essays/a-dispatch-from-the-end-of-travels-brief-troubled-golden-age
Biru, the author’s guide, beside a prayer flag near the Kuari Pass in the Garhwal Himalayas, India, 2009. All photos supplied by and © Henry Wismayer

Henry Wismayer

I am a clown … and I collect moments.
– Heinrich Böll, The Clown (1963)

The first thing I linger over, when I upturn the box onto my bedsheet, is an overexposed photograph of two skinny boys. It depicts me, aged 19, with a collegial arm slung over the shoulders of Ed, an old friend from school. The pair of us are crouched on a boulder on a beach in western Thailand, in the ungainly repose of people who have just hurried into position after setting a camera timer. The image is shot at an angle from below, and the purplish sky overhead prefigures a gathering storm. The rapturous look on my face suggests that I was either unbothered or that I hadn’t noticed. Whatever the case, I was having a good day.

The photo is one of a thousand odds and ends inside a box – specifically, a Reebok shoebox – that long ago became a reliquary for the stash of mementoes I brought home from my first independent trip abroad. It was the sort of journey that was a rite of passage for kids of a certain milieu at the turn of the 20th century, when Gap Year culture was the rage. I’m not sure what propelled me and the two friends I travelled with, beyond some vague cultural determinism; this was just what a lot of British teens did in the hiatus between school and university. Other than the starting point, Cairns, and the return flight from Bangkok, I had little idea of where we were going, or what we could expect to find when we got there.

When I arrived home – 30 pounds lighter, with a penchant for wearing baggy trousers emblazoned with a Chinese dragon, and no doubt insufferable – I transferred the trove of knick-knacks I’d accumulated in my rucksack into a plastic carrier bag from a Bangkok 7-Eleven. Then I crammed it into this shoebox and shoved it in the attic. It’s taken me 20 years to revisit the contents.

It’s anodyne stuff, mostly. There are a few banknotes and coins; street maps of obscure Vietnamese and Cambodian towns; a dozen flyers for backpackers’ bars. Emptied onto a bed, it looks like anyone else’s trash. But to me it memorialises a graduation. By the time I stashed away this box, I think I already knew that I had found an obsession, and a counteragent, potentially, for the fidgety discontent I’d carried through school.

Home, increasingly, had begun to feel like a malaise; away seemed like an instant antidote. It was the escape hatch I’d been searching for.

Sitting at a desk in London 20 years on, those rudderless months in Australia and Southeast Asia belong to an expired world.

I guess it was inevitable, as the pandemic dragged on, that many of us would be plunged into nostalgia for the journeys we took in the past. For while it may be glib to bemoan a lack of adventure in a period of global bereavement and anxiety, the drastic contraction of international movement is likely to be one of COVID-19’s most momentous cultural and economic ramifications. The old way it was practised, at vast scale, and across increasingly porous borders, has begun to look like it might be a terminal casualty. At the time of writing, there are only memories, and the work of reorienting ourselves to a more inert and less hospitable world.

The author in Chilean Patagonia in 2004

I began travelling independently with that trip in 2000, and in the period since I’ve travelled a lot, certainly more than is usual. In hindsight, the best word to describe my compulsion to move isn’t wanderlust but dromomania, because the second word better hints at its obsessive dimensions. It wouldn’t be unfair to think of it as an addiction. A consuming fixation, unthinkable for the vast span of human history, that even today, after months of immobility, I struggle to imagine living without.

Recalling those travels now, it is tempting to view them as having straddled travel’s golden age. In the first 20 years of the millennium, international tourism arrivals more than doubled, from 700 million in 2000 to almost 1.5 billion in 2019. Over that period, travel, for those of us lucky enough to enjoy it, has become synonymous with wellbeing, a vital adjunct of a fulfilling life.

As I determined to write an elegy to this era, however, I was surprised to find myself feeling not just nostalgia but also ambivalence – at once reeling from the cessation of global travel and quietly resigned to the idea that the breakneck experientialism of the pre-COVID world had to be derailed. Why, for me and others, did the desire to experience other places – to feel the joy animating my face in that old photo – evolve into such a burning need? Was there more at play than simply the decadent joy-seeking of a generation who could? Or was it merely a selfish moment in time, one that we now see, in the stark light of a pandemic’s recalibration of our priorities, for the indulgence it always was?

It seems hard to credit, in a society so utterly reconfigured by the digital revolution that was to come, but, for curious kids growing up in the late 1980s and early ’90s, the world still seemed a depthless prospect. Borders were impermeable; the nations they concealed were incomprehensibly varied and vast. It was a world that could only be glimpsed and never surveyed, in which encyclopaedias and atlases hinted at a planet still rife with mystery.

In elementary school, my favourite books were the Adventure series by Willard Price. Published between 1949 and 1980, the 14 slim novels followed the exploits of two brothers, Hal and Roger Hunt, as they travelled the globe collecting rare animals for their father’s Long Island zoo.

Hal, the elder, was the archetypal travelling hero: 17 years old, adept, absurdly brave, ‘as tall and strong as his father’. But I identified more with the younger brother, Roger, who was eager, but green and accident-prone. The stories were surreal in their eventfulness, each chapter opening on another shoot-out or dangerous animal encounter, as the boys careened from one escapade to the next. In Amazon Adventure (1949), the first book in the series, shy and rare jungle creatures – tapirs, anacondas, jaguars – materialise at their feet each time they step ashore. Together, the boys wrestle this temperamental fauna into submission and stuff it aboard a boat they anoint The Ark, upon which they drift down South America’s great river, pursued all the while by the bullets and arrows of psychopathic rivals and head-hunting ‘Indians’.

Reading it back now, it’s tempting to laugh at the narrative’s unlikelihood. We can only wonder at the rationale of the boys’ father, John Hunt, a man of presumably lunatic irresponsibility and questionable ethics, as he dispatches two teenage sons to pilfer endangered species from the four corners of the world.

However, for all their far-fetched plotlines, it occurs to me in hindsight that the books encapsulated much about the life that I, a fatherless kid, easily bored, would grow to covet. The cinematic, event-filled life. The mythic, shadow father. Hal, the surrogate, surmounting every challenge. The boy, feigning courage. It was a pulp fiction allegory for my state of mind. On page 84 of Amazon Adventure: ‘The truth is the kid was scared to death.’

For the time being, my own adventures, and indeed the mainstreaming of adventurous travel, were far in the future. During childhood, I went overseas a handful of times. But we never left Europe, and whatever happiness I found in those trips was transitory, overshadowed as they often were by my mum’s melancholy. It was on such occasions, when convention ordained that life should be at its most pleasurable, that she most felt her solitude. More often, we camped in Devon, or stayed in Welsh caravan parks. And I cajoled my mum into letting me bring friends along, so that we could spend the week sneaking off to smoke cigarettes and weed, and persuading sympathetic hippies to buy us flagons of potent West Country cider.

The truth was that foreign travel as it would grow to be enjoyed was yet to make its full debut. My parents’ generation had Interrailed around Europe. Since the early 1960s, when the first charter flights unlocked the Mediterranean’s mass tourism market, a growing cohort of British holidaymakers had started to venture south for an annual summer vacation. The bourgeoisie had discovered the joys of Alpine skiing. But as far as most Brits were concerned, the far-off places beyond western Europe could stay that way. The geopolitical volatility of the late Cold War, which presented the countries of Africa, Asia and Latin America as theatres of conflict, famine and totalitarianism, didn’t suit the brochures.

Bouncing from bus to border post, I felt restored because I also felt autonomous

Nevertheless, the seeds of my own itinerancy were germinating. It’s interesting to note that, in the argot of the time, a compulsion to travel was often described in chronic terms. A person who loved to go overseas was said to have contracted ‘the travel bug’. A person stuck at home, dreaming of foreign climes, had ‘itchy feet’. What would, within two short decades, grow into a universal pursuit was once analogous to a fungal infection. In my case, the allusion would be fitting, because my compulsion to travel was forged in pathology, even if, in the euphoria of my earliest journeys, I was enjoying myself too much to notice.

Long before it appeared in passport stamps, my itch manifested in a maudlin temper, and a deep-seated dissatisfaction with life at home. In my teenage years, I often found myself gripped by a crushing cynicism that seemed all the more unshakeable as the 21st century arrived with its oil wars, dumb politics and global warming. I had a beatnik disdain for the status quo and often felt stifled by its orthodoxies. Why aim for Oxbridge, start a pension, consider a long-term career path? In some inchoate way, I was convinced I would never harvest the spoils.

Initially, these nihilistic tendencies manifested in typical adolescent misbehaviour, in petty crime, and bongs, and street-corner booze. However, arguably the most peculiar symptom, and perhaps its most consequential, was what I can only describe as an allergy to the familiar, a reluctance to retrace intellectual or physical ground I’d covered before. Anything that was reminiscent of chapters I had already closed – driving past my old school, for instance, or bumping into an old acquaintance I’d once called a friend – made me feel stuck and panicky. After university, as I fell sideways into temporary office jobs of limited utility, sliding my knees under a desk felt like an act of submission. For a spell, walking down to the shops from my mum’s house became a source of despair.

One unfortunate offshoot of this unease was that I often felt ill. All manner of psychosomatic symptoms – that is, the physical presentation of psychological pain – afflicted me throughout my 20s. I’d already become prone to exaggerating the severity of bugs and viruses, wallowing in hypochondriac self-pity with the onset of whatever small malady. But now even minor health complaints would transmute into blue-light medical emergencies: each headache, a brain tumour; each off-colour piss, a harbinger of diabetes; each aching limb, the leading edge of some autoimmune degeneration. Still other ailments were entirely imagined.

The link between emotional anxiety and physical wellbeing was often embarrassingly explicit. I was once working in an office where a colleague related a weekend horror story about her boyfriend having to rush to Accident and Emergency with an ‘impacted testicle’. Two days later, I limped pathetically into the doctor’s office, pleading for someone to investigate an imaginary pang in my own bollock, thinking all the while that I was losing my mind.

It sounds absurdly self-aggrandising to speculate that a few months in Southeast Asia might have presented itself as a cure for this emotional maelstrom. All I can tell you is that, on the move, miraculously, the aches and anxieties would disappear.

Bouncing from bus to border post, I felt restored because I also felt autonomous. The enemy was futility, and my vulnerability was tied to it epidemiologically, like vector and disease. Only by going away, and in so doing defying society’s stifling expectations, could I evade the predestiny clawing at my back. Immobility was a capitulation, a figurative death. So I sought to be untethered.

At home, now, as I pick through the relics of that first, naive journey at the turn of the millennium, each item triggers floods of reminiscence. There’s a cut-out scrawl of a dolphin, drawn by my six-year-old sister, which she handed to me bawling as I shouldered my backpack to leave. A piece of plastic brake handle, which snapped off a hired moped when I lost control of it in a Malaysian alleyway. A page on ‘post-holiday blues’, rudely torn from a discarded Lonely Planet guidebook, which I read in a Khao San Road flophouse on the day we flew home: ‘Life on the road is challenging, exciting and fulfilling while life back home can appear bleak, boring and dreadfully lacking in meaning…’

In many ways, I had stumbled into the arena of international travel at a pivotal moment, just as the New Age backpacker culture that had lured hippies east on a cloud of mysticism and hashish smoke was being fully co-opted by the mainstream.

To be continued in one week

***

Henry Wismayer is a writer based in London. His essays and features have appeared a.o. in The New York Times Magazine, The Atlantic, The Washington Post Magazine, The Guardian and The Wall Street Journal.

Cztery rzeczy, osiem pokoleń

Ewa Maria Slaska

Znalazłam gdzieś na półce książkę, którą mam, choć w ogóle nie wiedziałam, że tak jest, ba, mam ją pewnie od jakiegoś czasu, ale nigdy nie przeczytałam. Nawet nie wiem, skąd ją mam. Kupiłam? Dostałam? Pożyczyłam i nigdy nie oddałam, bo nie wiedziałam komu?

Książka została wydana dziesięć lat temu. Mam ją już tak długo? Ciekawe, dlaczego jej nigdy nie przeczytałam? Ciekawe skąd się wzięła?

No cóż, nie odpowiem sobie na te pytania, w zamian więc postanowiłam zacytować jej maleńki fragment i podywagować o różnych sprawach.

Boeing należący do Alitalii pędzi pasem lotniska w Sydney. Potem kolej na bezkresną panoramę miasta. Myślę o tym, co widziałem w podróży. Australia. Kontynent większy od Europy, a tylko osiemnaście milionów mieszkańców. Kraj, który robi ścisłe kontrole na granicy, a który jest jednak gotów przyjąć wietnamskich uciekinierów – boat-people. Kraj nastawiony pokojowo, wielokulturowy, o solidnej demokracji, a który wcześniej unicestwił Aborygenów. Kraj bez bomby atomowej, gdzie służba wojskowa nie jest obowiązkowa i gdzie uczniów szkół podstawowych, chłopców i dziewczęta, uczy się, oprócz innych przedmiotów, czterech rzeczy: przyszyć guzik, uprać i uprasować koszulę, posłać łóżko i przyrządzić normalny posiłek dla dwóch osób. Zdaje się z tego później egzamin.
Bye, bye, Australio.

Czytelnik, Warszawa, 2012, s. 132; tłum. Joanna Ugniewska.

Chyba wszyscy potrafią lub będą potrafili, gdy podrosną, przyszyć guzik, posłać łóżko i uprać koszulę. Inaczej jednak ma się sprawa z zadaniem, jakim jest przyrządzenie posiłku, bo przyrządzić to nie znaczy ugotować. Czy to znaczy upolować jelenia? Czy obsiać pole, zżąć i zmielić ziarno? Wyhodować kurę i zebrać jarzyny posadzone we własnym ogrodzie? A może, tak jak my to robimy, już tylko kupić produkty? A może kupić kotlety rozbite i otoczone w panierce przez rzeźnika? Czy po prostu nabyć gotowe dania i je podgrzać? Co rozumiemy, gdy odpowiadamy na takie pytanie “tak” lub “nie”. To sprawy generacyjne.

A z generacjami jest tak:


Patrzę i patrzę na tę tabelkę i początkowo wcale nie jestem pewna, że tak jest, jak na tej tabelce, i myślę, że może tak jest tylko wtedy, gdy się patrzy na świat z wyżyn świata anglosaskiego. Ale im więcej myślę o tych generacjach, tym bardziej wydaje mi się, że ta tabelka ma sens, choć może nie wszystkie nazwy pokoleniowe go mają.

Lost Generation to moja babka i jej rodzeństw, pokolenie, które urodzone podczas rozbiorów, doczekało Wolnej Polski. Na pewno by się oburzyli, gdyby się dowiedzieli, że są Straconym Pokoleniem.
Greatest Generation chyba w mojej rodzinie przepadła, pod sam jej koniec rodzą się moi rodzice, choć tak naprawdę to w całości reprezentują oni Silent Generation, łącznie z tym, że żyli milcząc o przeszłości.
Ja to Baby Boomers (w Polsce nazywano nas Wyżem Powojennym)
Generation X to mój syn.
Millenialsów w rodzinie nie ma. Mówi się, że się dorabiają i nie angażują.
Generację Z reprezentuje przyszywany wnuk, a prawdziwy wnuk i jego kuzyni i kuzynki to generacja Alfa.

Te dziury pokoleniowe biorą się stąd, że w naszej rodzinie raczej długo trwa, zanim urodzi się następna generacja. Moja babka miała 32 lata, gdy urodziła się moja mama. Moja mama ma 27 lat, gdy rodzę się ja, i podobnie – ja mam 27 lat, gdy rodzi się mój syn, a on ma lat 34, gdy rodzi się jego syn. Na przestrzeni pięciu pokoleń zgubiliśmy 32 lata – półtora pokolenia.

Lost Generation to pojęcie znane. Hemingway twierdzi, że wymyśliła je Gertruda Stein i miała na myśli ludzi, którzy za dużo pili i nie okazywali szacunku starszym. Hemingway sportretował ich w powieści Słońce też wschodzi. Byli to Amerykanie w Paryżu, ci wszyscy pisarze, którzy mieszkali tu w latach 20 i 30: Henry James, Ezra Pound, T. S. Eliot, Ernst Hemingway, F. Scott Fitzgerald. Byli częścią “wielkiej ucieczki z Ameryki”, uciekali przed miałkością kultury amerykańskiej i banalnością amerykańskich aspiracji społecznych. Uważa się, że Lost Generation to pokoleniowo ci, którzy dorastali w czasie I wojny, ale tragizmu ich losom przydała druga wojna, a nie pierwsza.
Pokolenie zwane Lost Generation już nie żyje.

Dlaczego jednak pojawiły się nazwy Silent Generation albo Greatest Generation? Ci cisi to pokolenie moich rodziców. W Polsce po wojnie na wszelki wypadek nikt o niczym nie mówił, rodziny żydowskie bały się powrotu dawnych prześladowań, rodziny akowskie – nowych prześladowań, ci, co zagrabili mienie pożydowskie – rozliczenia, rodziny niemieckie – tego, że im się przypomni ich niemieckość. Myślę, że tak samo milczało się w całym Bloku Wschodnim. Na pewno milczało się też w Niemczech Zachodnich o przeszłości nazistowskiej. Pół Europy milczało, ale czy Amerykanie to wiedzieli?

Oczywiście nie wiedzieli. Określenie narodziło się w kapitalistycznych korporacjach i oznacza, że było to pokolenie tradycjonalistów, przyzwyczajone do ciężkiej pracy i lojalności, a zatem… nie pyskujące.
Również Greatest Generation jest pojęciem amerykańskim – to ci, którzy przeżyli Wielką Depresję i walczyli z Niemcami podczas II wojny światowej.

Pokolenie B (Baby Boomers) chciało się dorabiać.
Pokolenie X, odcięło się od rodziców i nastawiło na osiągnięcie statusu.
Pokolenie Millenialsów zwane jest również pokoleniem “me” i jest przez świat traktowane jako egoistyczne, choć ja osobiście znam masę ludzi z tego pokolenia, którzy są głęboko zaangażowani w sprawę praw człowieka i praw kobiet.
Pokolenie Z to pierwsi prawdziwi ludzie cyfrowi. I pierwsi, którzy dopominają się o globalny dobrostan całej Ziemi.

Jak więc przygotowują posiłek osoby z poszczególnych pokoleń?

Lost Generation – bogaci i zamożni mieli kucharkę, mogli w ogóle nie umieć gotować. Ubodzy gotowali proste potrawy i każdy umiał je ugotować. To oznacza, że zadania wymyślone dla uczniów australijskiej podstawówki miały sens nie tylko genderowy, ale również klasowy.
Klasyfikacja: +/-
Greatest Generation – przed wojną było tak samo jak przedtem, po wojnie – każdy musiał się nauczyć coś ugotować; sztuką było ugotowanie smacznie i różnorodnie z coraz mniejszej ilości dostępnych produktów.
Klasyfikacja: +
Silent Generation – jw.
Klasyfikacja: +
Baby Boomers – jw.
Klasyfikacja: +
Generacja X – pomiędzy stołówką a sprawną matką, lub babcią, nie trzeba się uczyć gotować, choć potem w życiu umiejętność okazuje się niezbędna.
Klasyfikacja: – –>+
Millenialsi – jak nie muszą, to nie umieją (to być może dla nich szkoła australijska wymyśliła takie zajęcia w programie szkolnym)
Klasyfikacja: –
Generacja Z – nie muszą, bo w sklepach można kupić dziesiątki fajnych potraw
Klasyfikacja: – a mimo to +
Generacja Alfa – nie muszą, bo wciąż jeszcze jedzą to, co przygotują dorośli; w razie potrzeby umieją wyżywić się bananami, mlekiem i krakersami
Klasyfikacja: –

Wniosek – do końca lat 80 wszyscy musieli umieć gotować; dziś nie musi już nikt.

Na zdjęciu poniżej tradycyjne potrawy wigilijne. Być może pokolenie X jest ostatnią generacją, która jeszcze je przyrządza.


Z kim idę, za kim idę?

Ewa Maria Slaska

Przeczytałam właśnie w (prawie) codziennym doniesieniu Jacka Pałasińskiego nt. polityki polskiej i zagranicznej na Facebooku, że podobno przeciętny człowiek z tzw. przeciętnej strefy białego człowieka posiada przeciętnie 330 tysięcy przedmiotów.

330 000 przedmiotów.

Ach, fuj, aż się myśleć nie chce.

Kusi, żeby policzyć, ile ja mam – tylko jak się to liczy? czy dwie skarpetki to dwie skarpetki, czy jedna para? Czy każdą bombkę choinkową osobno, czy pudło ozdób? Ryż? Kasza? Jabłka?

Nieważne. Na pewno mamy za dużo i jeszcze wciąż wszyscy oczekują, że się wymieni stare na nowe, zasłoni rury i wyrzuci rozchwierutane krzesło, spostponuje umywalkę z pajęczynką cienkich popękań i dzikie astry, które się same zasiały na balkonie. “Nie wymieniasz”, powiedział mi ktoś niedawno. Z przyganą? Ze zdumieniem? Nie sądziłam, że to widać. Myliłam się. Widać. Stare wyrzucamy. Wszystko musi być nowe i nowoczesne. A ja, jak w (dawnym) życiu – nie wymieniam. Przypomniałam sobie fragment książki Schmidt czyta Prousta. Berliński pisarz Jochen Schmidt opisuje pojemnik z enerdowską trutką na owady, który w latach dwutysięcznych (czyli, jak to się dziś mówi, zerowych) wciąż jeszcze stoi na taborecie w jego wiejskim domu w Brandenburgii. Pisałam o tym i dużo o tym od tego czasu rozmyślałam.

Niedziela, 20.8.2006, Alt-Lipchen (Stara Lipka), przed południem

Turkot taczek na podwórku. Bzyczenie muchy, które zawsze będzie takie samo i nigdy się nie zestarzeje. Również układ krajobrazu nie wymaga aktualizacji. Dom, w którym każda zmiana będzie zakłóceniem. Spray na muchy produkcji enerdowskich zakładów aerozoli w Karl-Marx-Stadt od ponad trzydziestu lat stoi niezmiennie nieużywany w łazience. Kto dał nam prawo, by go wyrzucić? Każdy szczegół w domu oznacza jakiś problem, który kiedyś ludzie tu mieszkający musieli rozwiązać i nawet jeśli nie wiesz, co to był za problem, bo ci co ten dom budowali, dawno umarli, trzeba respektować rozwiązania, które wybrali. Gdyby to ode mnie zależało, ograniczyłbym się do jak najmniejszych poprawek, do prowizorki, która latami by wypełniała swoje zadania, stosowałbym tylko jakieś znalezione materiały.

***

Na facebooku znalazłam nowe grafiki Czesława Tumielewicza z cyklu Don Kichot.

Są zdecydowanie inne niż te poprzednie, bardziej wyraziste, mniej oniryczne i mniej barwne. Być Don Kichotem to nie jest miękki, kolorowy sen, to twarda rzeczywistość, która rani przy każdym podmuchu wiatru.

Dawniej Don Kichot był taki – i jakby kto go chciał kupić, np. pod choinkę, to niech znajdzie artystę na Facebooku. Drzeworyt kolorowany akwarelą, 350 złotych.

Przepraszam Czytelnika każdej płci i niepłci, że dodam tu dłuższy wywód o mnie samej. Bo oto pisząc to, co piszę (a napisałam to w tworzonej właśnie powieści o pokoleniu Solidarności), zrozumiałam ni stąd ni zowąd, w proustowskim wręcz olśnieniu, że od lat zajmowali mnie starzy biali mężczyźni, którzy całe życie idą. Idą i nic nie mają, a jeśli mieli, to zrezygnowali, stracili lub im odebrano.

Dariusz Bogucki, mój ojciec, żeglarz polarny

To archetyp mojego ojca, stary biały mężczyzna, który całe życie szedł. Jak byłam dzieckiem, ojciec był jeszcze młody, ale już wtedy był siwy, a poza tym dla dzieci wszyscy ludzie, którzy nie są dziećmi, są starzy.

Najpierw więc czytałam Odyseję.
Potem przez lata zbierałam informacje o Ahaswerusie, Żydzie Wiecznym Tułaczu. Legenda głosi, że był szewcem w Jerozolimie. Miał dom, który mu służył za warsztat, przy drodze prowadzącej na miejskie miejsce kaźni – Golgotę. Podobno Jezus idąc na Golgotę poprosił go o łyk wody. Odmówił. Idź swoją drogą, człowiecze, miał mu powiedzieć, a Jezus odparł, tak pójdę, ale i ty pójdziesz i nigdy nie ustaniesz. Zgodnie z legendą Żyd Wieczny Tułacz poszedł wtedy przed siebie i tak idzie dziś i po wsze czasy.
Markiz Bonifacy d’Oria był renesansowym bogaczem. Posiadał ogromne majątki na południu Włoch, a kiedy przystał do reformacji, zrezygnował z majątku, zabrał worek złota i cztery beczki książek i przez kilkadziesiąt lat wędrował po Europie, aż stary i ślepy dotarł do Gdańska, gdzie oddał swoje księgi Radzie Miasta Gdańska w zamian za rentę w wysokości jednego guldena miesięcznie. Zbiory markiza przetrwały do dziś w bibliotece Polskiej Akademii Nauk, tej, która ściana w ścianę sąsiaduje z liceum numer jeden w Gdańsku, czyli liceum, do którego chodziłam. Pisałam o nim przez wiele lat.
Alonso Quijano to Don Kichot, bohater, który wędruje po Hiszpanii, próbując pokonać Zło i zaprowadzić Królestwo Dobra. Trzeci zastępczy ojciec, zajmuje mnie od wielu lat. Na tym blogu jest o nim kilkaset wpisów.

Wszyscy wierzyli w Utopię, czyli miejsce bez miejsca. Ja też.


Wielu starych białych mężczyzn i nie mówcie mi, że Ahaswer, Żyd Wieczny Tułacz, był Żydem i wcale nie był biały, bo oczywiście w europejskim odczuciu, tak jak Jezus był białym człowiekiem, tak i inni osobnicy pojawiający się w Biblii, są umownie biali. Każdemu z tych mężczyzn oddałam wiele lat mojego intelektualnego życia, znacznie więcej niż kiedykolwiek poświęciłam jakiejkolwiek kobiecie, na przykład Nauzykai, która pojawia się tu nie bez przyczyny, ponieważ jest kobietą z Odysei, a przeczytałam o niej po raz pierwszy, gdy miałam siedem lat. Umiałam już czytać, leżałam chora w łóżku i kwękałam, że chcę coś do czytania, bo nic już nie mam. I rzeczywiście, przeczytałam już dawno wszystko, co było w naszej dziecinnej biblioteczce i wizja spędzenia w łóżku całego dnia bez książki była przerażająca. Ojciec wychodził do pracy, nie miał czasu na moje marudzenie, wszedł do swojego pokoju i wyjął z półki swoją ulubioną książkę, czyli Odyseję w przekładzie Jana Parandowskiego. I gdy teraz myślę o tym (a myślę o tym, uwierzcie mi, proszę, po raz pierwszy, teraz właśnie, pisząc do Was to, co piszę), to myślę, że wzorem tych wędrujących po świecie białych mężczyzn, którzy tak mnie przez całe moje życie zajmowali i o których mnóstwo napisałam, byli po równi Homer i mój ojciec. Zawsze myślałam, że zawdzięczam ojcu to, że sama wciąż i bez przerwy dokądś idę, jakby to było moje główne zadanie życiowe – iść. Dopiero teraz widzę, że zawdzięczam mu znacznie więcej, bo obsesję mojego życia, że idzie się po to, żeby znaleźć utopię, w Cervantesowskiej Baratarii, na Homerowej Scherii, wyspie Feaków, w Gdańsku albo na polarnej Wyspie Jan Mayen, do której ojciec dopłynął jako pierwszy polski żeglarz i bodaj czy nie drugi w ogóle. Przy okazji wyjaśniłam też sobie, niemal od niechcenia, dlaczego nieustannie czytam Prousta, dlaczego zajmował mnie Platon i skąd się wzięła moja wiara w magię wysp.

Idę i nic nie mam, aż dziwne, że nie jestem starym białym mężczyzną.

Fota Brigitte von Ungern-Sternberg