Lektury niedokończone

Andrzej Rejman

Stos książek nieprzeczytanych powiększa się…

Postanowiłem otworzyć kilka z książek w dowolnym miejscu i poszukać inspiracji…

Początkowo wydawało mi się, że przypadkowe zdania oderwane od całości, to będą luźne i chaotyczne myśli, ale w miarę czytania tekst szybko nabrał mocy – wzbogacając dotychczasowe przemyślenia, wiedzę i doświadczenie..

Jean Louis Vullierme “Lustro Zachodu – Nazizm i cywilizacja zachodnia”, wyd W.A.B. 2014.

W rozdziale szóstym zatytułowanym “Antagonizm” autor zajmuje się opisanym tu z dużej litery Antagonizmem, jako cechą wspólną wszystkich ideologii dominujących na Zachodzie a zwłaszcza ideologii nacjonalizmu. Notuję:

Zbędne byłoby podkreślanie antagonistycznego charakteru rasizmu, antysemityzmu, niewolnictwa, terroryzmu państwowego, acywilizmu, militaryzmu czy eugeniki (…) Trudniejszy do zauważenia jest antagonistyczny charakter polityki stawiającej wyłącznie na młodzież, umieszczającej we wzajemnej opozycji różne kategorie wiekowe, a także historycyzmu, przeciwstawiającego losy przeklęte losom, które czeka wspaniała przyszłość; populizmu przeciwstawiającego jedne klasy społeczne drugim, zamiast wspierać współpracę między nimi; kolonializmu, przeciwstawiającego uniwersalny wzorzec rozwoju różnym podporządkowanym grupom ludności; propagandy bezkompromisowo narzucajacej swoje słuszne poglądy wyznawcom poglądów niewłaściwych, niezależnie od zasad dyskusji krytycznej; pozytywizmu prawnego przeciwstawiającego wolę większości lub wolę prawowitej władzy woli mniejszości; (…) autorytaryzmu, przeciwstawiającego koncepcję rządzących bezkształtnemu charakterowi umysłu rządzonych; mesjanizmu, któremu jego transcendencja przyznaje słuszność a priori; wreszcie biurokratyzmu, przeciwstawiającego się oporowi ze strony osób zarządzanych i podwładnych…

w “Podsumowaniu” autor pisze m.in :

Koniecznie musimy pójść drogą humanistyczną i to nowszą niż nam się wydaje. Nie wiemy, jakie ona ma szanse na sukces, biorąc pod uwagę ciemności ideologiczne, w jakich ciagle żyjemy. Pójście taką drogą wymagałoby wyeliminowania kolejnych składników Antagonizmu, a także uzmysłowienia sobie, że zwalczać można jedynie czyny, a nie grupy ludzi jako takie. Aby do tego doszło, musielibyśmy uczynić nasz język bardziej nominalistycznym w stosunku do osób. Nie chodzi jedynie o to, by już nie łączyć naszych wrogów w nieokreślone zbiorowości, które nie pozwoliłyby ich odróżnić indywidualnie, zależnie od ich osobistych działań, chodzi także o to, aby samego siebie nie utożsamiać z jakimś zgrupowaniem, którego całe istnienie, czasami bardzo realne w swoich skutkach, mimo wszystko pozostaje wyobrażone w w taki, czy inny sposób zgrupowaniem takim, jak ludy, narody, rasy. Możemy oczywiście tworzyć wspólnoty, byleby tylko nie były wyłączne. Możemy uważać się za obywateli danego kraju, poddanych danego władzy. To samo dotyczy bojowników jakiejś partii, organizacji, jakiegoś ruchu czy Kościoła. Lecz mamy prawo nie zgadzać się, by zbiorowości, z którymi jesteśmy złączeni, chciały zwalczać cele nieindywidualizowane.

***

Claudio Magris “O demokracji, pamięci i Europie Środkowej” (MCK Kraków 2016)

Rozdział “Granice Dialogu” zasługuje z pewnością na przytoczenie w całości, ale z oczywistych względów nie uczynię tego.

Na wstępie autor wspomina, że w latach osiemdziesiątych pewnej niedzieli znalazł się w Hadze na wielkim placu, gdzie odbywał się rodzaj uniwersalnego kiermaszu tolerancji.

Z niezliczonych pawilonów, stoisk, straganów, kiosków, ustawionych jedne obok drugich, propagowano, głoszono własne Słowo, najrozmaitsze ewangelie. Partie polityczne, Kościoły, stowarzyszenia, kluby, ruchy, grupy proponowały różne, często przeciwstawne recepty na zbawienie duchowe, fizyczne, społeczne, metafizyczne, seksualne, kulturowe, gastronomiczne; każdy wyrażał swoje zdanie i głosił swoją prawdę (…)

(…) Na haskim placu odczuwało się niemal fizycznie, że prawda nie może być nigdy domeną jednej doktryny, która nie podlega dyskusji i nie zakłada dialogu z innymi opiniami, traktowanymi jako równoprawne, lecz, że może być ona zaledwie, jak naucza Lessing, niekończącą się konfrontacją, czyli dialogiem, oraz nieustannym poszukiwaniem.

Lessing powiadał, że gdyby Bóg ofiarował mu w prawej dłoni prawdę, a w lewej jedynie konieczność poszukiwania jej, nawet za cenę ciągłych błędów, poprosiłby o dar ukryty w lewej dłoni, przekonany, że czysta prawda należy się wyłącznie boskiej substancji.

(wyróżnienia moje, AR)

2_zima

Kiedyś przypadkowo otwarta książka zaskoczyła mnie pięknym wierszem.

Zajmowałem się wówczas melodią do jednego z tekstów Sary Teasdale. Tomik jej poezji “Flame and Shadow” leżał obok klawiatury fortepianu. W pewnym momencie książka trącona ręką zamknęła się.

Gdy ponownie otworzyłem na przypadkowej stronie przeczytałem:

Sara Teasdale

Day and Night

In Warsaw in Poland
Half the world away,
The one I love best of all
Thought of me to-day;

I know, for I went
Winged as a bird,
In the wide flowing wind
His own voice I heard;

His arms were round me
In a ferny place,
I looked in the pool
And there was his face—

But now it is night
And the cold stars say:
‘Warsaw in Poland
Is half the world away.’

Dzień i noc
tłum. Anna Ciciszwili

Gdzieś w Polsce, gdzieś w Warszawie
Stąd o pół świata gdzieś,
Jedyny mój, kochany
Pomyślał o mnie dziś;

Wiedziałam, muszę lecieć,
Jak uskrzydlony ptak,
W szerokim wiatru pędzie
Głos jego biegł przez świat.

Utulił mnie w ramionach
Tam gdzie paproci las,
A czysta toń jeziora
Srebrzyła jego twarz –

Ale już zaszło słońce,
I orzekł gwiezdny sąd:
„Warszawa, miasto w Polsce
Jest o pół świata stąd.”

Wiersza tego wcześniej nie znałem, choć już od dłuższego czasu zapoznawałem się z twórczością Sary Teasdale.

Źródła biograficzne nie podają dlaczego Sara Teasdale napisała o Warszawie. Można tylko domyślać się, że mogło to mieć związek z podróżami jej męża Ernsta B. Filsingera do Europy. Filsinger był przedsiębiorcą i wyjechał na początku 1920 roku do Europy w okresie intensyfikacji powojennej wymiany handlowej USA z Europą. Prawdopodobnie był wtedy w Warszawie, z pewnością był w Niemczech i w Anglii. Jak pisze M.H.Carpenter w biografii Sary Teasdale – Filsinger był wtedy pierwszym amerykańskim biznesmenem odwiedzającym powojenne Niemcy. Tomik poezji “Flame and Shadow”, gdzie znajduje się wiersz “Day and Night” wydany został w 1920 roku.

1 thought on “Lektury niedokończone”

  1. To musi być ciekawy sposób… mam w domu kilka książek, których nie zamierzam czytać, a przynajmniej nieprędko (części z nich smakowałem, ale nie przypadły mi do gustu). Może spróbuję z nimi tej metody.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.