Jutro jutro jutro (i pojutrze!)
Jutro sobota 31 października 2026. Spotykamy się o godzinie 18 w SprachCafé Polnisch – Schulzestr. 1, 13187 Berlin
Dojazd do stacji S-Bahn Wollankstr (uwaga! są strajki i utrudnienia! Słuchać tego, co mówią głośniki w kolejce lub posługiwać się kreatywnie komunikacją!)

Krystyna Koziewicz
Wspominamy
Zbliża się listopad, czas refleksji, zadumy i wspomnień, który w polskiej tradycji nierozerwalnie wiąże się z pamięcią o przeszłości i bliskich.
To właśnie miesiąc listopad przybliża pamięć o tych, których nie ma już z nami. Oni nie odeszli, pozostają bowiem w naszej pamięci.
Z cyklu MY TRZY – Ewa Slaska, Ela Kargol i ja, Krystyna Koziewicz, organizujemy w (przed)listopadowej edycji wspominki o tych, którzy zmarli w 2026 roku.



Wanda, Dorota, Jola
W marcu pożegnała nas aktywna członkini Zjednoczenia Polaków w Berlinie – Wanda Kowalczyk, która miała piękne i inspirujące podejście do życia! Obdzielała uśmiechem, dobrocią i miłością innych ludzi, jako jeden z najprostszych, a zarazem najpotężniejszych sposobów na zmienianie świata na lepsze. Pejzaż bez Ciebie stracił najjaśniejsze kolory, zwłaszcza podczas spotkań polonijnych. Już teraz czujemy pustkę, byłaś ważną częścią naszej wspólnoty polskiej w Berlinie. Spoczywaj w pokoju!
W czerwcu odeszła w Polsce Dorota Kabiesz – była historykiem sztuki, kuratorką oraz galerzystką, aktywnie związaną z promocją polskiej sztuki współczesnej w Niemczech, w tym ze środowiskiem polonijnym i kulturalnym m.in. w Berlinie. Jej energia i pasja zarażała innych, otwierała wiele drzwi i przestrzeni wystawienniczych, które właściwie były zamknięte, niedostępne lub jak to w Niemczech bywa, rozplanowane na lata do przodu. O Dorocie mówiło się, że… gdzie diabeł nie może, tam Kabiesz pośle. Bardzo nam brakuje ludzi z pasją, takich jak Dorota! Spoczywaj w pokoju!
We wrześniu zmarła Jola Sierańska – charyzmatyczna przywódczyni Klubu Seniora, która łączyła dwie niezwykle ważne cechy: głęboki optymizm oraz wielką sprawczość. Pomysłów na wspólne spędzanie czasu nigdy Joli nie brakowało, zarażała wokół siebie optymizm, miała tak silne, pozytywne nastawienie do życia, że przekazywała dobrą energię, radość i wiarę w lepszą przyszłość innym ludziom. Nikt tak nie troszczył się o czas wolny seniorów, jak Jola, która pomagała chronić ich zdrowie psychiczne i fizyczne zapobiegając poczuciu izolacji. Życie we wspólnocie dawało radość i zadowolenie – o tym wiedziała Jola. Spoczywaj w pokoju!
Każda z nich zostawiła w naszej pamięci trwały ślad. Na naszym listopadowym spotkaniu chcemy okazać wdzięczność za chwile, które dane nam było spędzić z nimi, za spotkania, rozmowy, dobre słowa o ich obecność na naszej ścieżce życia.
Katarzyna Lindner
Obchodzimy
Dziady – wieczór opowieści, pamięci i pieśni
31 października 2026 (sobota), godz. 18.00
Polska Sprachcafe na Pankow, Schulzestraße 1, 13187 Berlin
Wstęp wolny, bez zapisów. Mile widziane wolne datki do kafejkowej skarbonki.

W przeddzień Święta Zmarłych, 31.10.2026 zapraszamy na wieczór Dziadów – spotkanie przy wspólnym stole poświęcone pamięci, dawnym obyczajom i sposobom, w jakie różne kultury radziły sobie z przeżywaniem śmierci oraz pielęgnowaniem pamięci o zmarłych.
Nie będzie to inscenizacja Dziadów Mickiewicza. Będziemy snuć opowieści o dawnych zwyczajach związanych ze śmiercią, o kulturowych sposobach obchodzenia się z ciałami i duszami zmarłych oraz o wierzeniach, które towarzyszyły ludziom w momentach przesilenia zimowego i święta Dziadów. Wierzono niegdyś, że czas przesilenia sprzyja kontaktom z duszami zmarłych bliskich, które podczas świętowania należało ogrzać i nakarmić.

Podczas wieczoru będziemy śpiewać pieśni zaduszne oraz pieśni zegarowe, pochodzące jeszcze z czasów baroku. Wspomnimy również wybitne postaci berlińskiego życia polonijnego, które odeszły w tym roku.
Czego się spodziewać? Opowieści etnograficznych i antropologicznych, wspólnego śpiewania, wspominania, a także nastrojowej i performatywnej formy spotkania. Przygotujemy teksty pieśni i opowieści w języku polskim wraz z tłumaczeniami na niemiecki, tak aby w wieczorze mogły uczestniczyć także osoby polskojęzyczne i niemieckojęzyczne.
Wieczór obrzędów poprowadzą antropolożki kultury Katarzyna Lindner-Wulf, Julia Biczysko i Anna Jurkiewicz.
Ewa Maria Slaska
Pieczemy
Pieczemy peretyczki, czyli ciastka na wszystkich świętych
Prasłowiańskie peretyczki, w Anglii: Soul Cakes, w Portugalii: Pão-por-Deus…

Przepis najprostszy z prostych – ciasto drożdżowe, takie, jakie Wam zawsze wyjdzie, jakie nigdy nie będzie miało zakalca. Zresztą może być też kupne. Wegetariańskie, wegańskie, oszczędne, albo to pełne jajek, masła i tłustego mleka. Nieważne.
Przygotowujemy ciasto. Z pierwszego kawałka lepimy drzewo życia. Jeśli chcecie się naprawdę oddać przesądom, gusłom i zabobonom światło ćmiącym, to właśnie to ciastko zanieście dziś w nocy albo jutro na cmentarz, żeby nakarmić dusze tych, którzy odeszli do lepszego życia, tam, gdzie już ani Putin, ani Braun, ani Trump, ani Netanjahu im nie podskoczą.
Z reszty każdy lepi co chce i jak chce, i zdobi czymkolwiek. Orzechy, migdały, rodzynki, mak, kruszonka, grube kryształy cukru, skórka, lukier, czekolada, sok z buraka…
Poniższe zdjęcia to wypieki mojej kochanej gdańskiej rodziny, powstające na przestrzeni lat. Niektóre dają się datować.








PS. Z przyczyn wyższych nie będziemy piec wspólnie peretyczek, ale sama przyniosę kilka, a poza tym zachęcam wszystkich do pieczenia 🙂
Dusze się ucieszą, my też.
A tu jeszcze przepis – w dwóch językach:
Peretyczki (słowiańskie ciastka na Wszystkich Świętych)
1 kg mąki pszennej
0,5 l mleka
3 łyżki cukru
3 łyżki masła
6-10 ziaren kardamonu
laska wanilii
szczypta soli
Zaczyn:
50 g drożdży
1 łyżka cukru
2 łyżki letniej wody
2 łyżki mąki
—– *** —–
Przesiewamy mąkę przez sito do ogrzanej miski. W garnuszku podgrzewamy mleko z masłem, cukrem, kardamonem, wanilią i solą.
W kubeczku mieszamy drożdże z cukrem i mlekiem. Dofajemy mąkę. Ucieramy na gładką masę. Zostawiamy w cieple do wyrośnięcia.
Wyjmujemy z mleka kardamon i wanilię.
Do mąki dodajemy przestudzone mleko i wyrośnięty zaczyn.
Wyrabiamy ciasto przez pół godziny. Musi odstawać od rąk, być miękkie i ciepłe.
Uwaga na jesienne przeciągi.
Robimy z ciasta kulę, lekko smarujemy masłem. Przkrywamy ściereczką i zostawiamy do wyrośnięcia.
W miseczkach przygotowujemy bakalie do dekoracji, a w kubeczku jajko rozmieszane z mlekiem skondensowanym lub śmietanką.
Lepimy drzewo życia i rozmaite figurki zwierząt, prawdziwych i fantastycznych, oraz inne kształty. Słowianie wierzyli, że po śmierci człowieka jego dusza zemieszkuje w ciele jakiegoś zwierzęcia.
Niegdyś peretyczki zanoszono w Zaduszki na groby jako obiatę oraz rozdawano żebrakom jako jałmużnę w zamian za modlitwę za dusze zmarłych.
Uwaga, ciastka są jadalne, ale ich smak z krzesła nie zrzuca, a poza tym twardnieją.
___________________________________________________________________________
Peretyczki (slawische Plätzchen zu Allerheiligen)
1 kg Weizenmehl
0,5 l Milch
3 Esslöffel Zucker
3 Esslöffel Butter
6–10 Kardamomsamen
Vanilleschote
eine Prise Salz
Vorteig
50 g Hefe
1 Esslöffel Zucker
2 Esslöffel lauwarmes Wasser
2 Esslöffel Mehl
—– *** —–
Das Mehl durch ein Sieb in eine vorgewärmte Schüssel sieben. In einem Töpfchen die Milch mit Butter, Zucker, Kardamom, Vanille und Salz erhitzen.
In einem Becher die Hefe mit Zucker und Milch vermischen. Das Mehl hinzufügen. Zu einer glatten Masse verrühren. An einem warmen Ort gehen lassen.
Kardamom und Vanille aus der Milch nehmen.
Die abgekühlte Milch und den aufgegangenen Vorteig zum Mehl geben.
Den Teig eine halbe Stunde lang kneten. Er muss sich von den Händen lösen, weich und warm sein.
Vorsicht vor herbstlichen Zugluft.
Aus dem Teig eine Kugel formen und leicht mit Butter bestreichen. Mit einem Tuch abdecken und gehen lassen.
In kleinen Schälchen bereiten wir die Trockenfrüchte und Nüsse zum Verzieren vor, und in einem Becher verquirlen wir ein Ei mit Kondensmilch oder Sahne.
Wir formen den Baum des Lebens und verschiedene Tierfiguren – sowohl reale als auch Fabelwesen – sowie andere Formen. Die Slawen glaubten, dass die Seele eines Menschen nach seinem Tod im Körper eines Tieres weiterlebt.
Früher wurden diese kleinen Gebäckstücke am Allerseelentag als Opfergabe auf die Gräber gebracht und an Bettler als Almosen verteilt, im Gegenzug für Gebete für die Seelen der Verstorbenen. Achtung, Peretyczki sind zwar essbar, aber ihr Geschmack ist nicht gerade umwerfend, und außerdem werden sie hart.
***
PS. A następnego dnia, czyli 1 listopada (bierzemy peretyczki i…)
Ela Kargol
Idziemy na cmentarz
Serdecznie zapraszamy na listopadowy spacer po berlińskich cmentarzach!
W ramach cyklu comiesięcznych spotkań organizowanych przez naszą nieformalną grupę MY TRZY we współpracy ze Sprachcafé Polnisch zapraszamy do wspólnego uczczenia pamięci wybitnych postaci związanych z historią i kulturą polską w Berlinie.
1 listopada 2026 roku (niedziela) odwiedzimy dwa wyjątkowe miejsca:
Godz. 10.00 – Cmentarz św. Jadwigi w Berlinie
Liesenstraße 8, 10115 Berlin
Spotkajmy się przy charakterystycznych rzeźbach dwóch dużych aniołów.
Złożymy kwiaty i zapalimy znicze przy grobie Atanazego Raczyńskiego, wybitnego mecenasa kultury, kolekcjonera sztuki i dyplomaty. Odwiedzimy tez inne groby.

Około godz. 11.00 – Cmentarz Francuski przy Chausseestraße
Chausseestraße 127, 10115 Berlin
Spotykamy się przy głównej bramie prowadzącej na cmentarz.
Odwiedzimy grób Daniela Chodowieckiego, znakomitego malarza i grafika.
W tym roku przypada 300. rocznica jego urodzin, co stanowi doskonałą okazję do przypomnienia tej niezwykłej postaci i jej bogatego dorobku artystycznego.
Współorganizatorami spaceru są Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Berlinie oraz Polska Rada w Berlinie.

Herzliche Einladung zu einem November-Spaziergang über zwei Berliner Friedhöfe!
Im Rahmen unserer monatlichen Treffen, die von unserer informellen Gruppe MY TRZY in Zusammenarbeit mit dem Sprachcafé Polnisch organisiert werden, laden wir Sie herzlich dazu ein, gemeinsam das Andenken an bedeutende Persönlichkeiten zu ehren, die mit der polnischen Geschichte und Kultur in Berlin verbunden sind.
Am 1. November 2026 (Sonntag) besuchen wir zwei besondere Orte:
10.00 Uhr – St.-Hedwigs-Friedhof Berlin
Liesenstraße 8, 10115 Berlin
Treffpunkt sind die markanten Skulpturen von zwei großen Engeln. Gemeinsam legen wir Blumen nieder und entzünden Kerzen am Grab von Atanazy Raczyński, einem bedeutenden Kunstmäzen, Kunstsammler und Diplomaten.

Gegen 11.00 Uhr – Französischer Friedhof an der Chausseestraße
Chausseestraße 127, 10115 Berlin
Treffpunkt ist das Haupttor des Friedhofs. Dort besuchen wir das Grab von Daniel Chodowiecki, dem berühmten Maler und Grafiker.
In diesem Jahr jährt sich sein Geburtstag zum 300. Mal. Dies ist eine hervorragende Gelegenheit, an diese außergewöhnliche Persönlichkeit und ihr bedeutendes künstlerisches Erbe zu erinnern.
Mitveranstalter des Friedhofsspaziergangs sind die Botschaft der Republik Polen in Berlin sowie der Polnische Rat in Berlin.
Wir freuen uns auf Ihre Teilnahme.

Drodzy Czytelnicy! Mam do Was prośbę, zapalcie w tych dniach dodatkową świeczkę dla ludzi bezdomnych na całym świecie. Żyli oni naogół przy końcu swego życia dla społeczeństwa (poza swą wspólnotą) jako Nikt, i zmarli również jako Nikt, bez szacunku dla ich życia, bez szacunku do ich śmierci. Zostali pochowani w różnych miejscach świata, być może nigdy nikt się tam, przy nich nie zatrzyma. Wiem, że natychmiast może ktoś powiedzieć “sami sobie winni”, ale nie zawsze tak jest, a w nieprzyjaznych okolicznościach nagle stają się nimi ludzie bardzo różni, z różną przeszłością. Przyłaczam się do Was w myślach, w każdym miejscu, gdzie tylko będziecie. Ściskam Was bardzo ciepło ♥️