Jom Kipur

Inspiratorką tego wpisu jest Anna Dobrzyńska

Współautor(k)ami są Motty Steinmetz, Henryk Grynberg, Ewa Maria Slaska i Mareike Winnemuth

Anna napisała:

Ewo, przesyłam Ci rysunek, który narysowałam, zainspirowana utworem Mottiego Steinmetza:

Anna daje mi ten rysunek do dyspozycji. Mogę go umieścić, kiedy chcę. Wybieram dzisiejszy dzień. Dziś wigilia żydowskiego święta Wybaczenia, ale jako antopolożka kultury wiem: to starożytne święto lęku przed demonami. W końcu sam Jahwe, zanim stał się abstrakcyjnym bogiem Jedynym i Tym, Którego Imienia Się Nie Wymawia, też był takim właśnie górskim demonem. Demony mogą zrobić z nami wszystko i dlatego należy im się od nas bezwzględne posłuszeństwo, pokora, pokuta. Dlatego Jom Kippur to dzień zgrozy. Holokaust też tu przynależy. Zgroza życia.


Ponad 10 lat temu niemiecka dziennikarka, Meike Winnemuth, spędziła Yom Kippur w Tel Avivie. Myślała, że będzie to przeżycie podobne do tego, kiedy jako turysta spędzasz na przykład święto kwitnącej wiśni w Japonii – przybysz z innego świata może świętować razem z tubylcami. A tymczasem…

Ulice puste, sklepy zamknięte, restauracje nieczynne, puste plaże – to piątkowe popołudnie w przededniu najważniejszego święta żydowskiego było ciche jak cichy jest pierwszy śnieg. Jakby ktoś wyłączył cały świat i opakował go w watę. Cicho.

W dniu Jom Kippur Izrael wstrzymuje oddech. Nawet ci, którzy głoszą, że są areligini, poszczą przez 25 godzin, nawet łyka wody nie wolno wypić. Nie jeżdą pociągi i autobusy. W telewizji specjalny program, po to, żeby był jakiś program. Dzień Spokoju i Żałoby, który zaraz się zacznie, jak tylko zajdzie słońce. Same zakazy. Nie wolno uprawiać seksu, nie wolno nosić skórzanego obuwia, trzeba włożyć białe ubrania. Dzień, który wszyscy spędzą w synagodze…


Przetłumaczyłam tę piosenkę Motty’ego Steinmetza.

To było krótko po straszliwym Holokauście.

Spokojnie szedł sobie ulicami Jerozolimy
Maggid Shiur Reb Chaim, który właśnie dokończył Daf Chayomi.
Jego serce było radosne, bo za dwa dni
miał dokończy shas z pomocą jednego z nich.

I nagle zobaczył go w mroku, taki był smutny,
mężczyzna ze sklepiku na ulicy Hillela
Mówił z trudem.
Rebe, nazywam się Jankiel Broch,
czy mogę Ci zadać pytanie.

Rebe spojrzał na niego i zobaczył ból w jego oczach.
Czy przyszedłeś stamtąd?
Tak, Rebe, przyszedłem stamtąd.
Chcę Ci zadać krótkie pytanie.
Ale najpierw powiem Ci, dlaczego pytam.

Nazwano mnie Jankiel Hakones.
Pamiętam dawne wspomnienia.
I mnie pamiętają ci, co przeszli przez Buchenwald.
Urodziłem się w roku 1930.
Byłem synem rabiego Szlomi i jego żony, Gitel z Szadiku.
Niech Pan pozwoli pomścić ich krew.

Codziennie chodziłem do chederu.
Smutny i przygnębiony, bo niestety
serce było zatrzaśnięte i nie rozumiałem ani słowa
Rabi nas uczył, ale dla mnie nauka to był jeden wstyd.
Tata i mama płakali ze wstydu.

Pewnego dnia siedziałem w milczeniu
gdy tata powiedział, głuptasie, lecz powiem ci,
że przyjdzie dzień a zrozumiesz.

Odwiązał czerwony sznurek z sakiewki
i pokazał mi złotą monetę.
Dostaniesz je, gdy nauczysz się gemary na pamięć.

Od tego dnia uczyłem się każdego wieczora
po powrocie z chedaru.
Mama i tata już świątecznie ubrani
na przywitanie szabasu
czekali aż nauczę się słów na ten wieczór.

A ja codziennie uczyłem się na pamięć dwóch linijek.
Marząc o sakiewce pełnej złotych monet.

Aż pewnego wieczora, nigdy tego nie zapomnę,
wszedłem do taty, wiedząc, że wiem.
Zamknąłem oczy i wyrecytowałem wszystko,
a głos miałem donośny i czysty.

A gdy otworzyłem oczy, tata i mama płakali
jak jeszcze nigdy w życiu.
I wtedy, nagle, straszliwie, niebo pociemniało
i całe nasze miasteczko, Szadik, 
zostało wygnane, tego jednego dnia gniewu.

Tato, mamo, och, wciąż płaczę,
byłem chłopcem, i zastało mi tylko to słowo.
Pociągi wiozły nas po szynach śmierci
przez cały kraj.

Kiedy czasem myślałem, że może się nie udać,
szeptałem do siebie te linijki.
Które wtedy im powiedziałem z zamkniętymi oczami.
A cały Buchenwald mówił o mnie Jankiel Hakones.

Przyjechałem do Jerozolimy,
siadywałem w pokoiku za sklepem
i myślałem, że może nauczę się jeszcze czegoś.
Ale byłem sam, nie było mamy i taty.
Więc kto miał mieć dla mnie czas i wsparcie?
Dla mnie, słabego na umyśle?

Miałem tylko tę kartkę,
kartkę z dzieciństwa.
Każdego wieczora, po dniu ciężkiej pracy,
zamykam oczy i, tak jakbym znowu był w naszym miasteczki
jakbym był w domu
powtarzam z pamięci słowo po słowie.

Powiedz mi teraz, Reb Chaim,
Czy mogę, tylko przez dwa dni,
być z wami w gronie tych, którzy...

Bo powtarzałem to już dwa tysiące siedem razy
choć może nie tak jak trzeba

Och, tak, Jankielu, tak Jankielu,
jaka piękna jest twa mowa i twa historia, 
Umówmy się, ja wezmę to, co ty mówisz.
Ty powiedz to, co ja mam powiedzieć.

Bo piękna jest twa historia.
Teraz już na pewno dokończę nowej sza.
A ty już zawsze będziesz znał gemarę.
Chodź Jankielu, chodźmy do szkoły.

To jest tak, jakbyś był w Szadiku,
a z tobą mama i tata,
ci, których wrzucono do ognia.

Zmówimy za nich kadisz.
Zabijałeś się każdego dnia
więc poczuj się, jakbyś już tam był,
tam gdzie są  Mosze, i Chaim, i Awram, i Chana

I teraz będziemy razem śpiewać.

Przy okazji układania tego wpisu znalazłam chyba podobny wiersz Henryka Grynberga, zatytułowany

Między życiem a śmiercią
(Holokaust)

Dziadka w pobożnej jarmułce z babką w czepku cnotliwym
rozebrałeś do naga przed chamem
a gdy o pomoc wołali cyklon B im do gardła wsypałeś
a drugiemu dziadkowi entuzjazm wiary miłości nadziei
odpłaciłeś zhańbieniem najlepszej z chasydzkich córek
a gdy biegł jej na pomoc zastrzeliłeś go ręką chama
a drugiej babce jak Chamie kazałeś
patrzeć na śmierć wszystkich dzieci i świata
całego jaki miała
zanim jej pozwoliłeś by sama się położyła do grobu
a ojca mi zarąbałeś chamską siekierą w tył głowy
żeby się nie mógł obronić
a brata półtorarocznego znalazłeś
bo miał znak Twojego Przymierza (zgodnie z Twym
Przykazaniem)
nie oszczędziłeś nawet ojczyma który (wbrew Twojej woli)
z ognia getta cyklonu treblinki między oczodołami przeszedł aż
do kalifornijskiego sklepiku
gdzie bandyta strzelał a Tyś kule nosił
tylko matce przysłałeś legalnie wyrok swój przez lekarza
żeby rok w celi śmierci
bez odwołania czekała
i żebym mógł się napatrzeć na swoją własną bezradność
piękna Twoja muzyka wieniawskiego i perelmana
i wspaniałe Twoje kolory każdego kwietnia i maja
wszędzie gdzie zarzyna się dusze
ale nie dziw się że mi wszystko jedno
jakim zarżniesz mnie nożem i kiedy
bo choćbym żył wiecznie nie zdążę
opowiedzieć

[Henryk Grynberg, Rodowód, z tomu „Wśród nieobecnych”, Londyn 1983]

Sławomir Żurek* pisze o tym wierszu, że Choć Żydzi nadal pozostają w opozycji do
otaczającego świata, to pozbawieni zostają przychylności Boga. (…) poeta postępuje dalej – Bóg jest nie tylko zaangażowany emocjonalnie po stronie oprawców, ale także jest uczestnikiem wszystkich zbrodni.

* Obyczaje – Magazyn Międzynarodowy 2002, nr 9-10, s. 8-11.

3 thoughts on “Jom Kipur

  1. das Fest – es ist wirklich der Reue Tag u. Versöhnung!? Holocaust, Unterdrückung ähnliche Muster übertragen auf die besetzten Länder! Wie kam es dazu, dass heute der israelische Staat über etwa 93 Prozent des Grundbesitzes verfügt, während im Jahr 1948 nur ca. 7 % des Lands in jüdischem Besitz waren? Israel hatte 1967 unter anderem das Westjordanland und Ostjerusalem erobert. Die Palästinenser wollen diese Gebiete für einen eigenen Staat Palästina. Israel hat zudem 2007 eine Blockade des Gazastreifens verschärft, die von Ägypten mitgetragen wird u. riegelt vor dem höchsten jüdischen Feiertag Jom Kippur die Palästinensergebiete ab. Nachdem Israel mehr als 2000 Jahre lang von der Weltkarte verschwunden war, überließ die von zionistischen Agenten verseuchte britische Regierung unter Churchill der zionistischen Organisation ihr Protektorat im besetzten Palästina und erlaubte dann den Juden, die Palästinenser gewaltsam aus ihrem eigenen Land zu vertreiben und ihr eigenes zu schaffen. Dieser politische Angriff auf Palästina findet praktisch seit dem Versailler Vertrag statt, dieser militärische Angriff findet seit 1948 mit dem Segen aller Länder statt – schwerfällig, demokratisch und zivilisiert! Die Lebenswirklichkeit zweier einander feindlich gesinnter Nationen, die auf demselben Gebiet leben, wird unter anderem durch die Zitate aus dem Koran und dem Talmud gegenüber “Andersdenkenden” deutlich, die Juden und Araber einander als würdig erachten. Seltsamerweise wurde die Berliner Mauer als Angriff auf die Freiheit und die Demokratie und die Umzäunung der Konzentrationslager als Verbrechen gegen die Menschlichkeit angesehen, während die Mauer in Palästina, obwohl sie viel länger und höher ist als die in Berlin, schweigend übergangen wird – als ob es sie nicht gäbe! Dazu gehört auch die brutale Besatzung – Mauern dieser Art sind akzeptabel aber nur, wenn sie den Juden dienen! Viele von Scharfschützen flankierte Beobachtungstürme in Militärstützpunkten, die von betonierten s.g. jüdischen Gebieten umgeben sind, in palästinensischen Gebieten z.B. in der Stadt Hebron, Scharfschützen, Straßensperren, Mauer, Stacheldraht, bewaffnetes Militär ist überall! Es wird niemanden überraschen, dass ein wichtiger Teil der Besetzung Palästinas die zionistischen Medien sind, die sowohl Araber als auch Juden und die ganze Welt – einer Gehirnwäsche unterziehen. Es stimmt, dass Juden und Araber sich regelmäßig gegenseitig die Köpfe abreißen – es stimmt, dass Juden am helllichten Tag von Arabern umgebracht werden, aber andererseits spricht niemand darüber, dass Juden viel mehr ermorden. Es stimmt, dass beide Seiten viel Blut an ihren Händen haben, auch wenn die Medien nicht darüber berichten. Trotz der offensichtlichen Tragödie Palästinas ist es auch wichtig, einen nüchternen Blick nicht nur auf die Frage Palästinas, sondern auch auf die Geschichte des Islam zu werfen, die eng mit Palästina verbunden ist. Die Muslime spielen die Armen und Guten, wenn sie in EU um Unterstützung bitten, oder wenn sie unter Besatzung stehen, aber die Geschichte des Islam ist 1300 Jahre lang von Mord, Vergewaltigung, Barbarei und kollektiver Hysterie geprägt. Auch wenn wir die Juden nicht mögen und sie für böse halten, sollten wir uns daran erinnern, dass sie nicht die Unschuldigen besetzen! (….)

    1. Israel ist ein Staat, wie alle 180 andere Staate in der Welt. Jom Kipur to święto religijne ludzi wyznania mojżeszowego. Tak jak Boże Cuiało jest świętem chrześcijańskim, a Suker Bajram świętem muzułmańskim. To ludzie obchodzę te święta, państwa nie mają tu nic do rzeczy.

  2. To ludzie obchodzą święta – państwa nie mają tu nic do rzeczy!
    Ok. przechodzimy na argumenty; ludzie świętują, ludzie budują, ludzie rujnują! Zwykli ludzie, a może niezwykli – naród wybrany, było nie było, to istoty rozumne (homo sapiens). De facto – ludzie tworzą,,państwo,, przetwarzają swoje wyobrażenia o tym, jak powinno wyglądać….ich państwo, tak sugeruje antropologia polityczna. Referenda, wybory, to przecież głos narodu – ludzi tworzących wspólnotę danego państwa. Ta umowa społeczna łączący w sobie wiele różnych teorii, różnych umów społecznych (często identyfikowanej z aktywnością różnych formacji do tłumienia kontrmanifestacji, min. brak akceptacji społecznej na tzw. zamordyzm) przy pomocy których, ludzie tworzą ,,państwo,,utrzymując porządek społeczny! Bez społeczeństwa tworzącego ,,państwo,, wegetowałabyś w stanie natury, gdzie każdy z nas miałby nieograniczoną wolność naturalną, ale….w takiej autonomii, zawiera się prawo do robienia wszystkiego – możność do krzywdzenia tych, którzy zagrażają instynktowi samozachowawczemu jednostki. W niej, nie ma pozytywnych praw, jest tylko prawo natury,, Bellum omnium contraomnes,, Żeby uniknąć tej sytuacji, zgadzamy się na umowę społeczną, dzięki której każdy zyskuje prawa obywatelskie w zamian za podporządkowanie się prawom cywilnym utworzonym przez wspólnotę międzynarodową oraz rządy danego państwa (konstytucja) a najwyższa władza nie jest stroną umowy społecznej, tylko jej beneficjentem, tym samym nie jest przez nią ograniczona! Czy te wszystkie wiążące umowy społeczne są we wspólnocie międzynarodowej przestrzegane!? Czy aby na pewno, państwa nie mają nic do rzeczy, kiedy ludzie obchodzą święta, w tym było nie było, tak wymowne jak Jom Kippur!?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.