Za: Geoekonomia

Perski uczony ukończył jedną książkę matematyczną w IX wieku w Bagdadzie, która po cichu stała się fundamentem każdej linii kodu działającej dziś na Ziemi.

Zaczęłam o nim czytać o północy i nie mogłam uwierzyć, ile rzeczy w moim codziennym życiu sprowadza się do jednego mężczyzny.

Nazywał się Muhammad ibn Musa al-Chwarizmi. Książka nosi tytuł Księga zbiorcza o obliczaniu przez dopełnienie i balansowanie.

Za każdym razem, gdy wypowiadasz słowo algebra, mówisz tytuł jego książki. Za każdym razem, gdy ktoś mówi słowo algorytm, mówi jego imię. Oba angielskie słowa pochodzą od niego. Oba to łacińskie transliteracje arabskiego i jego własnej tożsamości. Ten człowiek nie tylko przyczynił się do matematyki. To on ją nazwał.

Oto część, której prawie nikt ci nie mówi.

Al-Chwarizmi urodził się około 780 roku n.e. w Chwarazmie, na terenie dzisiejszego Uzbekistanu. Przeprowadził się do Bagdadu i pracował w instytucji badawczej zwanej Domem Mądrości, która w okresie Złotego Wieku Islamu była najważniejszym ośrodkiem nauki na świecie. Kalif al-Mamun zatrudnił najlepszych matematyków, astronomów i filozofów z trzech kontynentów i umieścił ich w jednym budynku z jednym zadaniem. Tłumaczyć, studiować i tworzyć nową wiedzę.

Al-Chwarizmi ukończył swoją książkę o algebrze około 820 roku n.e. Arabski tytuł zawierał słowo al-jabr, które odnosiło się do jednej z dwóch operacji, których używał do rozwiązywania równań. Gdy książka została przetłumaczona na łacinę w XII wieku, świat łaciński nie miał jeszcze słowa na to, co zbudował. Dlatego zachowano jego arabskie słowo. Al-dżabr stało się algebrą. Dyscyplina została nazwana od jednego arabskiego słowa w tytule jednej książki autorstwa jednego człowieka.

Głębsze wgląd to to, co on faktycznie zmienił w sposobie myślenia ludzi.

Przed al-Chwarizmim problemy matematyczne rozwiązywano geometrycznie. Rysowałeś kształty. Mierzyłeś je. Porównywałeś obszary. Grecy zbudowali całą tradycję matematyczną opartą na dowodach wizualnych i konstrukcjach fizycznych. Było piękne i ograniczone. Nie dało się rozwiązać problemu, którego nie potrafiło się narysować.

Al-Chwarizmi zrobił coś, czego nikt wcześniej nie zrobił na taką skalę. Powiedział, że można rozwiązać każdy problem, używając abstrakcyjnych symboli i reguł. Nie potrzebowałeś kształtu. Potrzebowałeś procedury. Przenosiłeś wyrazy w równaniu. Anulowałeś podobne wyrazy po obu stronach. Izolowałeś nieznane. Wymyślił ideę, że matematyka to manipulacja symbolami według reguł, a nie studium figur fizycznych.

Ten jeden przesunięcie umożliwiło wszystko, co przyszło później. Rachunek różniczkowy. Równania różniczkowe. Algebra liniowa. Mechanika kwantowa. Nic z tego nie działa, jeśli matematyka jest zamknięta w geometrii. Wyciągnął to.

Drugą rzeczą, którą zrobił, była ta, która na zawsze zmieniła sposób, w jaki świat się liczy. Wziął hinduski system liczbowy z indyjskiej matematyki, udoskonalił go i napisał książkę wprowadzającą go do świata arabskiego. System ten zawierał pojęcie zera jako zastępczego oraz notację pozycyjną, gdzie wartość cyfry zależy od jej położenia. Rzymskie cyfry nie mogły wykonywać skomplikowanych obliczeń. Cyfry hindusko-arabskie mogły.

Gdy jego książka o cyfrach została przetłumaczona na łacinę jako Algoritmi de numero Indorum, słowo Algoritmi było po prostu łacińską pisownią jego własnego imienia. Europejczycy zaczęli nazywać nową metodę “robieniem algorytmu”, a następnie “uruchamianiem algorytmu”. Słowo oznaczające najważniejszy koncept w informatyce to dosłownie jego imię po łacinie.

Trzecia rzecz, którą zrobił, to ta, która powinna prześladować każdego pracującego w branży technologicznej.

Jego metoda rozwiązywania problemówEMS było systematyczne. Krok pierwszy, zrób to. Krok drugi, sprawdź to. Krok trzeci, jeśli stan A, to zrób X, w przeciwnym razie zrób Y. Zapisał procedury, które mógł wykonać każdy, gdziekolwiek, kto potrafił czytać. Procedura nie opierała się na intuicji ani geniuszu. Działała, bo kroki działały.

Dokładnie tym jest algorytm. Skończona, deterministyczna procedura rozwiązywania problemu. Nie tylko dał nam słowo. Dał nam całą koncepcję programowania tysiąc lat przed tym, jak było cokolwiek do programowania.

Kiedy Alan Turing zbudował pierwszy abstrakcyjny model obliczeń w 1936 roku, gdy John von Neumann zaprojektował pierwszy komputer z programem przechowywanym w 1945 roku, a każdy inżynier w Google, OpenAI, Anthropic i DeepMind pisze kod w 2026 roku, pracują w paradygmatze, który zaczął się od jednego człowieka w Bagdadzie dwanaście wieków temu.

Najdziwniejsze jest to, co się dzieje, gdy dziś wchodzisz do dowolnego biura technologicznego w San Francisco, Bangalore czy Lahaurze. Inżynierowie powtarzają słowa algebra i algorytm setki razy dziennie. Nie wiedzą, czyje imię wypowiadają. Prawie nikt nie potrafi poprawnie napisać al-Khwarizmi za pierwszym razem.

Jego oryginalny arabski rękopis zachowany jest w Oksfordzie. Jego książka o cyfrach hinduskich zachowała się jedynie w tłumaczeniu łacińskim. Wersja łacińska była podręcznikiem, który nauczył średniowieczną Europę liczenia.

Człowiek, który zbudował fundamenty rewolucji AI, nie dożył obliczeń kalkulatora. Zmarł około 850 roku n.e., tysiąc lat przed pierwszym prądem elektrycznym przesłanym przez drut. Cywilizacja, dla której zbudował matematykę, upadła. Biblioteka, w której pisał, spłonęła. Jego własny grób jest nieoznaczony.

Ale każdy algorytm działający teraz na każdej maszynie na Ziemi nadal odpowiada na jego imię.

Al-Chwarizmi.