Ewa Maria Slaska

Rok temu rozpoczęłyśmy we dwie z koleżanką z Zarządu Towarzystwa WIR akcję, nazwaną przez nas roboczo “grób Brücknera”. Napisałyśmy wówczas szereg listów o takiej mniej więcej treści.

Zarząd Towarzystwa WIR zwraca się z prośbą o zajęcie się sprawą grobu profesora Aleksandra Brücknera. Konieczne jest bowiem zarówno przedłużenie statusu grobu honorowego jak też ustalenie, kto dysponuje prawami użytkowania tego grobu.

Aleksander Brückner (ur. 29 stycznia 1856 w Brzeżanach, zm. 24 maja 1939 w Berlinie) był polskim profesorem, filologiem i slawistą, historykiem literatury i kultury polskiej. W Niemczech uważany jest za założyciela slawistyki. Aleksander Brückner był przez 44 lata profesorem slawistyki na Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie.

Aleksander Brückner został pochowany na Tempelhofer Parkfriedhof.

W roku 1992 grób Profesora Brücknera został decyzją Senatu Berlina zakwalifikowany jako grób honorowy. Status ten przyznawany jest na 20 lat. W roku 2012 status powinien więc zostać przedłużony. Trzeba napisać pismo w tej sprawie i ważne jest, by z pismem takim wystąpiła jakaś ważna instytucja, kierując je do Kancelarii Senackiej.

Bardzo prosimy, by zechciał Pan w imieniu swojej instytucji wysłać takie pismo.

W piśmie należy podkreślić, że profesor Brückner jest postacią ważną dla państwa polskiego, dla Polonii w Niemczech i w Berlinie, ale także dla niemieckiego środowiska naukowego.

Można też napisać, że Towarzystwo WIR od lat dba o ten grób, składając kwiaty z okazji Święta Zmarłych. Dla Senatu Berlina jest bowiem istotne, że tzw. „Polish Community” pamięta o tym grobie.

Przedłużenie statusu grobu honorowego nie jest bowiem tylko kwestią aktualnych ambicji, lecz koniecznością, która umożliwi podjęcie decyzji, co dalej ma się stać z tym grobem. Cmentarz, na którym znajduje się grób profesora Brücknera, znajduje się bowiem w stanie likwidacji. Już w tej chwili nie odbywają się tu pochówki i stopniowo przenosi się w inne miejsce, bądź niweluje znajdujące się tu groby. Za 15 lat, w roku 2027 cmentarz zostanie całkowicie zlikwidowany. Do tego czasu trzeba ustalić, co stanie się ze wszystkimi istniejącymi tu jeszcze grobami, w tym również z grobem Profesora.

Jeżeli grób otrzyma przedłużony status grobu honorowego, będzie mógł pozostać na aktualnym miejscu aż do całkowitego zamknięcia cmentarza. Niestety w tej chwili nie jest jeszcze wiadomo, jak zostanie zagospodarowany ten teren. Istnieje możliwość, że zostanie przeznaczony na park i wtedy, oczywiście po stosownych negocjacjach w tej sprawie z Senatem i przyszłym użytkownikiem, zaistnieje możliwość, by grób pozostał na tym samym miejscu. Jednak jest to szansa minimalna i należy jak najszybciej zacząć się zastanawiać (znowu – wspólnie z Senatem), gdzie, jak i kiedy należy przenieść ten grób.

Jeżeli natomiast nie zrobi się nic w obu tych sprawach to przy założeniu, że nie ma w Berlinie bliskiej rodziny Profesora, w momencie, gdy prawa użytkowania grobu nie zostaną przedłużone – grób może ulec likwidacji!

1 listopada 2012 roku na blogu QRA
http://ewamaria030qra.blox.pl/2012/11/Groby-blisko-i-daleko.html ukazał się następujący wpis:

Jest godzina 16. Właśnie wróciłam. Pada, zimno, szaro, listopadowy dzień roboczy w mieście, w którym nie obchodzi się tego święta. Tym bardziej było dla mnie zawsze bardzo ważne, że szłyśmy tego dnia z koleżanką na grób profesora Brücknera.
W tym roku byłam sama, nikt nie mógł ze mną tam dzisiaj pójść.

Byłam sama i gdy wchodziłam na wielki pusty cmentarz po prostu się bałam. Nie duchów, oczywiście, ludzi. Cóż jednak robi towarzystwo choćby drugiej, tak samo jak ja słabej i bezbronnej kobiety. Gdy chodziłyśmy tam we dwie – nigdy nie przyszło mi do głowy, żeby się bać.

Ten cmentarz jest już nieużywany i z roku na rok pustoszeje.

Grób profesora jest coraz bardziej samotny. Do niedawna towarzyszył mu przynajmniej nadal używany cmentarzyk dla psów i kotów, teraz już nawet zwierzaków nie ma.

Profesor Brückner pochodził z niemieckiej rodziny spod Tarnopola, która w ciągu trzech pokoleń jego rodziców i dziadków zachowała wprawdzie niemiecką pisownię nazwiska, ale poza tym się całkowicie spolszczyła. Aleksander studiował we Lwowie i Wrocławiu, został jako młody obiecujący indogermanista powołany na Uniwersytet w Berlinie, założył tu, pierwszą w Niemczech, katedrę slawistyki i kierował nią do emerytury. Był niespożytym badaczem i wspaniałym pisarzem, bo choć pisał o sprawach naukowych, nie pisał jak naukowiec lecz jak pisarz. Jego zasługi dla lingwistyki polskiej są równie ogromne jak dla niemieckiej. Jest, był jednym ze świetnych przykładów, że mamy, Niemcy i Polacy, osoby, z których wspólnie możemy być dumni.

Możemy….

Za 12 lat cmentarz w ogóle zlikwidują. Od czasu, gdy to wiemy, próbujemy przekonać ludzi i instytucje, w Polsce i w Berlinie, by zechcieli i zechciały zająć się tym, co się stanie z  grobem profesora za te 12 lat? Nie będę ich tu wymieniać, ale wierzcie mi, były to wielkie instytucje i wspaniałe osoby. Nasze prośby pozostawały bez odpowiedzi, ale słyszałyśmy czasem, że nie tylko nas to obchodzi i nie tylko my dwie tam chodzimy, bo jeszcze ci czy owi tam bywają.

Nie bywają. Przez rok nikogo tu nie było!
I nikogo nie było dzisiaj. Na grobie leżą porozrzucane ogarki i świeczniki, które zapaliłyśmy z Anią dokładnie rok temu.
I tylko te, żadnych więcej.

W tym roku przyniosłam aniołki. Na świeczkach i do ustawienia. Może one coś zrobią.

Kończy się rok. Aniołki niestety nic nie zdziałały. Zastanawiam się, dlaczego mi tak bardzo zależało na tym, by ktoś się zajął tą sprawą. To tylko grób, kogo to dziś obchodzi? I dlaczego w ogóle obchodzi mnie, skoro sama wcale nie chcę mieć grobu?

***
1 listopada 2013 rozpocząłam akcję na FB. Wtedy nie wiedziałam zresztą, że będzie to akcja. Napisałam rozgoryczona, że nikogo sprawa tego grobu nie obchodzi. Okazuje się, że obchodzi ona wiele osób. Z jednego wpisu zrobiła się wielka akcja społecznościowa, w którą przede wszystkim zaangażowali się dziennikarka Monika Stefanek, poeta Dawid Jung oraz filolog i rekonstruktor zdarzeń historycznych Łukasz Narolski. Dzięki tej akcji już wszyscy wiedzieli, że trzeba się tym zająć. Dziś wiadomo już, że RP nie zapomni i nie zaniedba tej sprawy i że status grobu honorowego Profesora zostanie przedłużony. 14 marca 2014 roku Marszałek Sejmu Bogdan Borusewicz w towarzystwie delegacji polskich parlamentarzystów, członków niemieckiego Bundesratu i Konsula Generalnego RP w Berlinie złożył kwiaty na grobie profesora. Ania i ja byłyśmy przy tym, ja jestem na zdjęciu, Ania to zdjęcie zrobiła.