Roman Brodowski (Brom)

Historia naszego sąsiada, Ukrainy, jak i większości plemion wschodniosłowiańskich, jest powiązana z Rusią. Dlatego dotychczas omawiałem genezę powstawania najpierw księstw Ruskich, a potem Rusi Kijowskiej.

Tam jednak śladów świadomego narodu Ukrainy nie znalazłem.

Natomiast „okres tatarski” Rusi, chociaż w niektórych aspektach, zwłaszcza kulturowych i mentalnych przypomina mi nieco cechy, jakie częściowo odnajduję wśród mieszkańców Ukrainy, staram się rozpatrywać bezrefleksyjnie, bo i nie widzę tu niczego, co by mogło świadczyć pojawieniu się chociażby „przedświtu ” społeczeństwa.

Roman Brodowski (Brom)

Pomimo tego że początkowe lata rządów Izjasława upływały w dobrej atmosferze, a między nim a braćmi panował duch współpracy i wzajemnego zrozumienia, pomimo rządów prawa i wspólnej z braćmi obrony „Ojcowizny” zwłaszcza przed Połowcami, w końcu nastąpił czas przesilenia. W roku 1068 książę przegrał walkę z Połowcami i uciekł z pola bitwy do Kijowa, ale mieszkańcy miasta stracili cierpliwość. Uwolnili uwięzionego za próbę podboju Nowogrodu Wsiesława Briaczysłowicza, księcia połockiego i zmusili Izjasława do opuszczenia Kijowa. Izjasław wyjechał do Krakowa, a otrzymawszy pomoc od Bolesława Szczodrego, wrócił i odzyskał władzę. Ostatnim ważnym momentem władzy Izjasława była uroczystość kanonizacji synów Włodzimierza Borysa i Gleba, która odbyła się w Wyszogrodzie w 1072 roku.

Pomiędzy braćmi coraz częściej dochodziło do sporów, głównie dlatego że coraz bardziej interesowała ich władza i dobrobyt we własnych księstwach, niż wspólnoty księstw pod rządami księcia seniora. Niezadowolenie i sprzeciw przeciwko starszemu bratu okazali na początku roku 1073 Światosław i Wsiewołod. Bracia ponownie wygonili Izjasława z kraju. Tak zaczęła się nieustająca walka o władzę w Kijowie, a jej skutkiem było rozdrobnienie dzielnicowe.

Cały XII wiek to pasmo niepowodzeń. Na Rusi powstało kilka ośrodków decyzyjnych, coraz mniej związanych z Kijowem, na czele z Nowogrodem Wielkim, który de facto stał się miastem-republiką, rządzącą się własnym prawem. Decyzje Nowogród podejmował na tak zwanych wiecach, czyli zgromadzeniach mieszkańców. Kijów, który utracił znaczenie polityczne, pozostawał nadal niekwestionowanym ośrodkiem kulturalnym. Ruś wyniszczały tak walki wewnętrzne, jak wojny zewnętrzne – z Polską, Szwecją czy Połowcami, i postępujące rozdrabnianie ziem, dzielonych między synów i wnuki.

Taka była rzeczywistość Rusi kijowskiej po śmierci ostatniego jej budowniczego, Jarosława Mądrego. Ruś Kijowska straciła zdolności obronne i znaczenie polityczne. Największa tragedia miała jednak dopiero nadejść w XIII wieku. Z Azji nadciągnęli Mongołowie, wojownicy Czyngis-chana, który z masy rozdrobnionych koczowników stworzył wielkiego państwo i rozpoczął ekspansję na Zachód. Mongołowie szli jak burza, zajmując po drodze kolejne zakaukaskie państwa. Dopiero w 1223 roku połączone siły ruskie i połowieckie po raz pierwszy zwyciężyły najeźdźców. Nie na długo jednak. W 1240 roku Tatarzy zdobyli Kijów, co oznaczało definitywny koniec istnienia Rusi Kijowskiej. Przyczyną było niewątpliwie rozdrobnienie dzielnicowe. Tylko zjednoczona i silna Ruś miała szanse przetrwać.

Drogi czytelniku, nie bez powodu zabrałem Cię w mój świat historii. Pozwoliłem Ci, w bardzo zawężonym zakresie, poznać początki powstawania Rusi i Rusi Kijowskiej i zapoznać się z jej najważniejszymi budowniczymi z dynasti przybyłych najprawdopodobniej z Jutlandii, Rurykowiczów. Byli to władcy, którzy nie tylko doprowadzili do powstania księstwa Rusi Kijowskiej i jej upadku, ale też do powstania Wielkiego Księstwa Moskiewskiego.

Zajmę się oczywiście dalej pytaniem, kim są Ukraińcy? W moim poszukiwaniu jak na razie nie znalazłem historycznych początków bytowania ukraińskich praprzodków na terenach dzisiejszej Ukrainy od momentu powstania Rusi czy Rusi Kijowskiej. Nie świadczy to jednak o tym, że ich nie było. Byli, a jakże. Każda wspólnota narodowa, czy wcześniej grupa plemienna, musiała mieć swoich protoplastów, lecz niekoniecznie na terenach, które obecnie zamieszkuje, zwłaszcza, że tereny wschodniej i południowo-wschodniej Europy zanim zostały zasiedlone przez Słowian, w większości były zamieszkane przez ludy koczownicze. Sądzę, że tak było i w przypadku społeczności ukraińskiej, świadomej swojej tożsamości narodowej. Nie byli od „zarania dziejów” mieszkańcami terenów obecnej Ukrainy, lecz formowali się z wielokulturowej ludności napływowej.

O tym opowiem Ci w drugiej części tego eseju. Postaram się przybliżyć Ci genezę powstania świadomego swojej narodowości narodu ukraińskiego, opowiem naszą wspólną z nim historię, nasze współistnienie, białe i czarne strony naszej przeszłości.

cdn.