Zbigniew Milewicz

Misza żartowniś

„On był wielik i nieudacziiw“, tak wyraził się o Molierze Bułhakow i tak właśnie mówiono o nim samym. Rzeczywiście był pechowcem. A właściwie ofiarą absurdalnych zbiegów okoliczności. Sztuczek wszechwładnego Przypadku, który mając swoje odrębne poczucie humoru i hierarchii spowodował, iż Bułhakow sam stał się tekstem literackim.
Większość „nieudaczy“ autora “Mistrza i Małgorzaty” wynikała z nieokiełznanej potrzeby robienia żartów oraz fizjologicznej wręcz niechęci do przyjmowania reguł gry panujących we wszystkich bez wyjątku środowiskach literackich. Reguł gry polegających bądź na układaniu się z szeregiem krążących wokół literatury literackich działaczy, bądź wybraniu sobie mistrza i pełnieniu przy nim służby czeladnika do kiedy mistrz uzna to za konieczne.
Tak zaczyna swoją opowieść o Michale Afanasjewiczu Bułhakowie, tłumaczka jego dzieł i literatka, Barbara Dohnalik*. Cytuję ją w związku z przypadającą 10 marca b.r. 84 rocznicą śmierci pisarza.

Z tekstu tego wynika, że pochodził z Kijowa, z niezwykle oryginalnej rodziny, gdzie wszyscy żartowali. Cztery siostry, dwóch braci, matka. Byli zgodni, zżyci ze sobą, gotowi do wzajemnych poświęceń. Oprócz wspólnie inscenizowanych, czytamy, domowych spektakli, recytowali wiersze i robili sobie nawzajem różne kawały. W lecie wyjeżdżali do Bucza „na daczę”. Tam grano w krykieta oraz wykonywano pod kierownictwem matki wiele nikomu niepotrzebnych prac, które Bułhakow opisywał w złośliwych wierszykach. W okresie kanikuły gościli w Buczu różni krewni (…) Wszyscy mieli też skłonności do muzykowania – grali na pianinie i śpiewali. Grały i śpiewały również trzy żony Bułhakowa. Jednak dwie pierwsze dalekie były od bułhakowskiego poczucia humoru. Nic dziwnego, życie z wybitną osobowością było jednym niekończącym się pasmem niespodzianek.
Jedną z ofiar żartów Bułhakowa stał się równie słynny, co napuszony poeta Kraju Rad- Majakowski. Kiedy na pewnym publicznym spotkaniu w Moskwie zainsynuował Włodzimierzowi Władymirowiczowi, że był pacjentem gabinetu wenerologicznego, nie mógł się spodziewać, że sowiecka ikona poezji pokocha go za to.
Kiedy Michaił Afanasjewicz napisał sztukę „Batum“ ( Wódz ), której bohaterem był młody Stalin, organizujący rewolucyjny przewrót w Gruzji w 1902 r., naraził się samemu dyktatorowi. Po przeczytaniu scenariusza, Josif Wissarionowicz uznał, że autor próbuje zakpić sobie z niego i osobiście polecił zdjąć sztukę z afisza przed premierą. Na jej skrypcie własnoręcznie napisał, nie wróżące autorowi najlepiej, słowo Zaprieszczaju! Na szczęście na tym poprzestał, ale pisarz popadł w programowy ostracyzm w bliskich mu środowiskach intelektualnych, co dla większości twórców stanowi największą dolegliwość.
Jego chyba najgłośniejszym numerem na salonach, była rola niemieckiego jeńca wojennego, tępego Bawarczyka, o profesji masarza, którą, jako dobry aktor profesjonalnie odegrał i totalnie wyśmiał wszystkich zgromadzonych na przyjęciu. Tego mu moskiewska pseudoelita nigdy nie darowała. Na szczegóły opowieści o Michaile Afanasjewiczu Bułhakowie zapraszam do załączonego tekstu Barbary Dohnalik, który osobiście przeczytałem jednym tchem:

*Pan Piłsudski i inne opowiadania, ORBITA, Warszawa 1989.