Ewa Maria Slaska i Konrad

Od kilku dni piszę, piszemy tu o megalitach na odległej wyspie ne Hebrydach zewnętrznych – Isle of Lewis. Miejsce o którym nigdy przedtem nie słyszałam. A jest bardzo ciekawe, bo opiera się na bardzo nietypowym zjawisku astronomicznym, o którym równie mało słyszeliśmy, co o wyspie Lewis. Postaram się to tu króciutko wyjaśnić, bo chcę tu dziś opowiedzieć o tym, jak można się było w marcu tego roku ubiegać o stypendium pobytowe na tej wyspie. Informację znalazł Konrad i on zatem odpowiada za to, że dowiedziałam się o istnieniu Calanais i że mnie zauroczyło.

Zob. TU

Zacznijmy jednak od tego, że w Calanais co 18, 6 lat można obserwować najniższą deklinację (kulminację) księżyca. Gdy księżyc krąży wokół Ziemi, jego kąt zwiększa się i zmniejsza w stosunku do równika. Jest to znane jako jego deklinacja. Dwa wybrzuszenia pływowe śledzą zmiany w deklinacji księżyca, również zwiększając lub zmniejszając swoje kąty do równika. Deklinacja to  kąt pomiędzy kierunkiem poprowadzonym od obserwatora do obiektu a płaszczyzną równika niebieskiego. Obiekty położone na północnej półkuli nieba mają deklinację dodatnią (od 0° do 90°), a na południowej ujemną (od 0° do -90°). TU jest to pokazane na obrazku:

W czerwcu tego roku jest właśnie ten moment. Wczoraj, dziś i jutro na wyspie of Lewis Księżyc będzie wędrował przez całą noc nisko nad krawędzią gór. Pod warunkiem, że nie będzie mgły i chmur.

Chciałam zobaczyć Calanais i chciałam zobaczyć Wielką Deklinację. Pewnie dlatego, że studiowałam archeologię i fascynowało mnie to, jak stawaliśmy się ludźmi. Częścią tego procesu była oberwacja świata, poznanie faktu, że coś, co było, znowu wróci. Fascynowało mnie, że gdy zaczęliśmy wyrastać ze stanu zwierzęcego, zaczeliśmy zauważać, zapamiętywać, zapisywać i przekazywać dalej wiedzę. Wiedzę o świecie, a więc i o tym, że coś jest na niebie, znika i powraca. Słońce wraca codziennie. Pełnia Księżyca co 28 dni. Dni równonocy i przesileń raz na rok. Nisko wędrujący nad górami Księżyc co 18,6 lat. Nie jest to jedyna zdumiewająca obserwacja natury, bo drzewo oliwne wydaje pierwsze owoce po stu latach, a ludzie potrafili to rozpoznać.
Wielka Deklinacja powraca zatem co 18,6 lat. To jest tzw. Cykl Smoczy Książyca. Wciąż mnie zastanawia, co to jest 6 dziesiątych roku. Jedna dziesiąta roku to 36,5 dnia, 6 dziesiątych to 219 dni. Nie wiem, czy tak się to liczy. Myślałam, że dowiem się na miejscu.

Na Facebooku (meta) znalazłam stronę AstroLife, gdzie autor przystępnie opisuje to zjawisko:

DZIŚ NAJNIŻSZA PEŁNIA KSIĘŻYCA OD 19 LAT! (to “dziś” było 21 czerwca 2024 roku)

Powolutku dopełnia się przygotowany przeze mnie dwa lata temu film o niskich pełniach Księżyca, w którym chciałem zwrócić waszą uwagę na to co będzie działo się z widocznością srebrnego globu w najbliższym czasie

Wielkimi krokami zbliżamy się do okresu “ekstremalnych deklinacji Księżyca” lub “dużego przesilenia księżycowego”, którego konsekwencją będzie najniższa pełnia Księżyca w tym cyklu smoczym* (czyli najniższa na przestrzeni ostatnich i następnych 19 lat!).

Księżyc w północnej Polsce będzie górował tylko 6° nad horyzontem! W Polsce południowej będzie to zaledwie 11°!

Orbita Księżyca podlega precesji (kołysze się względem płaszczyzny orbity Ziemi) i w roku 2025 maksymalnie odchyli się od ekliptyki na południe (w pobliżu punktu koziorożca) oraz na północ (w pobliżu punktu raka). W efekcie już od jakiegoś czasu zdarza nam się obserwować Księżyc w “dziwnych miejscach” na niebie. Podczas letnich pełni wschodzi i zachodzi bardzo blisko południa i góruje bardzo nisko nad horyzontem.

Wyjaśnienie zjawiska ekstremalnych deklinacji: https://youtu.be/snhP4gRTFZs?si=TT2DEjsAPnMVRUdn

Uwaga, pan mówi prosto, ale rzecz wcale nie jest prosta i nie wiem, czy będziemy potrafili powtórzyć jego wyjaśnienia 🙂

*

Tak czy owak przez kilka lat Księżyc porusza się nisko nad Ziemią i w Calanais będzie to dziś świetnie widać . Chciałam się tam dostać, musiałam więc zaproponować, że coś zrobię, bo taki był warunek. Zaproponowałam grę z narracją, To była moja propozycja:

Gra komputerowa: Miłość pod opieką Księżyca

Gra opowiada historię miłości dwojga bardzo młodych ludzi w neolitycznej osadzie na odległej wyspie na skraju zamieszkanego świata. Granicę tego świata wyznaczają góry, o których miejscowi sądzą, że są to żywe istoty, a najważniejszą z nich jest góra o kształcie leżącej kobiety, która zaszła w ciążę i urodzi dziecko. Osoby biorące udział w grze wykonują zwykłe codzienne czynności, pracują nad brzegiem oceanu, zbierają muszle, łowią ryby, tkają odzież, lepią garnki, szlifują siekierki, produkują strzały, sieci i łodzie, zbierają zioła, pielęgnują uprawę dzikich traw na skraju wsi, pieką podpłomyki.
Jednak nie wszystko w życiu tych młodych ludzi układa się szczęśliwie. Starszy wioski chce zabrać dziewczynę dla siebie. Próbuje ją przymusić do seksu, gdy spotyka ją nad brzegiem morza. Dziewczyna broni się,ciężko go rani płonącą głownią. Przerażona ucieka i boi się wrócić do wioski. A potem okazuje się, że uciekła zbyt daleko i nie umie znaleźć drogi. Podczas ucieczki żywi się grzybami, ziołami i małżami, czasem udaje jej się złowić rybę lub upolować ptaka, a pewnego dnia stacza walkę z białym niedźwiedziem, z której wychodzi zwycięsko. Ponieważ w ciągu tych samotnych dni dziewczyna odczuwa silną więź z otaczającym ją światem, postanawia, że nie będzie więcej zjadała zwierząt, swych przyjaciół. Postanawia zostać lekarką, nauczyć się, jak korzystać z magicznej siły roślin.
We wsi nad oceanem jej przyjaciółki, jej chłopak i jego przyjaciele muszą przekonać starszyznę wioski, że mimo iż starszy wioski zginął od rany zadanej mu przez dziewczynę, nie popełniła ona przestępstwa. Chłopak rusza ze swoją rówieśną gromadą, by odnaleźć dziewczynę. Ich wyprawa się powodzi. Wracają do domu w nocy wielkiej deklinacji. Wszyscy oni są młodzi i nigdy nie widzieli takiej nocnej wędrówki księżyca ponad górami. Poprzednia miała miejsce więcej niż 18 lat temu. Młodzi ludzie spędzają magiczną noc wśród menhirów. Gdy wrócą, wioska wybierze chłopaka na starszego wioski, a on podejmie decyzję przestawienia wielkich kamieni tak, by upamiętniały ową magiczną noc. W dniu solistycji dziewczęta szukają kwiatu paproci i zbierają dziewięć magicznych ziół. Chłopak i dziewczyna dokonują obrzędu, który w naszych czasach nazwalibyśmy ślubem.

Wyjaśnienie

Treść jest zarysowana pobieżnie, wymaga dopracowania szczegółów, co chciałam zrobić na miejscu, podczas rezydencji w Calanais. Założeniem gry był jej codzienny rozwój, zgodny z aktualną sytuacją w świętym miejscu. Nawet pogoda w grze miała odpowiadać temu, jaka pogoda panowała w Calanais w okresie Wielkiej Deklinacji Księżyca w czerwcu 2025 roku. Gra rozwijałaby się z dnia na dzień. Osoba uczestnicząca, żeby przejść do następnego etapu (dnia), miała wykonać zadanie, np. rozwiązać zagadkę, napisać zdanie runami, zaprojektować naczynie gliniane, ułożyć rytualny jadłospis, znaleźć na niebie gwiazdę, utkać torbę lub upiec podpłomyk.
Rozwiązanie miało zostać umieszczone na stronie internetowej gry. Dopiero wtedy gra pozwoliłaby osobie uczestniczącej przejść na wyższy etap.

Nasza propozycja nie została przyjęta.Było 112 zgłoszeń, przyjęto dwie osoby, które ze sobą współpracują, czyli jeden zespół (artystka i filmowiec z zapleczem astrofizycznym): https://calanais.org/inaugural-calanais-residency-freya-pellie-and-jonathan-doyle-selected-from-112-strong-applications/.

Ale niską pełnię Księżyca można zaobserwować również gdzie indziej. Również w Polsce i w Niemczech. Idźcie dziś koniecznie na nocny spacer w miejscu, gdzie będziecie mogli obserwować horyzont. Pełnia. Wschód Księżyca, 21:58. Zachód Księżyca, 03:28. Wiek Księżyca, 15,3 dni. Odległość Księżyca do Ziemi, 397 818 km. Odległość Księżyca do Słońca, 151 920 713 km.

Inspiracje

W tej historii luźno opieram się na opowieściach o życiu ludzi w czasach prehistorycznych.

Wiktor Ostrowski, Legenda o Warszawie (publikowałam ją tu na blogu w odcinkach)
Zofia Kossak, Bursztyny / Gród nad jeziorem
Jack London, Przed Adamem
Eduard Štorch, Łowcy mamutów
Jadwiga Żylińska, Do kogo należy świat

oraz fascynującej pracy naukowej: Zygmunt Krzak, Megality Europy