Zbigniew Milewicz

To nie jest długa ulica, według Wikipedii dwa metry brakują jej do dwóch kilometrów. Budowę Wolki rozpoczęto w 1849 r.; wtedy nosiła ona nazwę Schwientochlowitzerstraße, ponieważ był to teren pruskiego zaboru i droga prowadziła w kierunku Świętochłowic, geograficznie – z północy na południe. Miała na celu skomunikować Królewską Hutę – późniejszy Chorzów – a wówczas Königshütte oraz okoliczne kolonie przemysłowe z nieistniejącym już dziś dworcem kolejowym na północy miasta. Przemysł w regionie rozwijał się – jak by to później wicie rozumicie  komunistyczny aparatczyk nazwał – dynamicznie, więc  była taka ekonomiczna potrzeba. Budowę najpierw tylko utwardzonej szosy prowadziła pewna spółka akcyjna, która również nią zarządzała i za przejazd pobierała… myto, ponieważ teren był prywatny. W 1871 roku ulica, już jako miejska, została wybrukowana.

Lokalna miejscowość nie mogła się zbyt długo szarogęsić na szyldzie pryncypialnego traktu miasta, więc rychło zmienił on nazwę na Kaiserstraße, na ulicę Cesarską. Kiedy zaś na początku lat dwudziestych, w wyniku zwycięskiego III Powstania Śląskiego, a później Plebiscytu, Królewska Huta dostała się Polsce, ulica zmieniła nazwę na Wolności i pozostała nią aż do wybuchu II wojny światowej. Później była to oczywiście  Adolf-Hitler-Straße, nikt inny nie mógł jej patronować. Ja zamieszkałem na szczęście znowu na Wolności. Na zakończenie części historycznej o Wolce, taka ciekawostka: W połowie lat 90. XX wieku północna część ulicy ( ta, przy której mieszkałem ) została gruntowanie wyremontowana, za prezydentury Marka Kopla, stąd jej nieformalna, współczesna nazwa… Kopelstraße. Bez niemieckich akcentów nie da się tutaj chyba żyć. Jej południowy odcinek, od skrzyżowania z ul. Strzelców Bytomskich*, czyli jak to mówią miejscowi – przedłużona Wolności, pozostał w starym, z biegiem czasu coraz bardziej opłakanym stanie.

Pozwolę sobie jednak jeszcze na chwilę wrócić do mojego czasu, który spędziłem na Wolce, bo jeszcze coś chciałem o nim opowiedzieć. W kilkanaście lat po zakończeniu II wojny światowej dawna Królewska Huta znowu była polska. Fakt, że za czasów hitlerowskiej okupacji, stanowiła ona niezbywalną część III Rzeszy, trwał w świadomości wielu chorzowian, którzy uważali się za Niemców i mówili przeważnie tylko tym językiem. Nie chcieli wyjechać do RFN, ponieważ tutaj mieli swój dom, z Polakami łączyły ich sąsiedzkie więzi, koleżeństwo w pracy i często pokrewieństwo. Takie były realia.

 ^{Najbardziej północny punkt ul. Wolności, który wytyczają zabytkowy, neogotycki gmach starej poczty oraz ławeczka Gerarda Cieślika, legendarnego piłkarza Ruchu Chorzów.}

Moimi sąsiadami na piętrze, na Wolce były dwie siostry, starsze frelki, których nazwiska już nie pamiętam; po polsku rozumiały co nieco, choć poza dżendobry słyszałem od nich niewiele. Za to od czasu do czasu miały dla mnie kołoczka z makiem, albo z serem, zwłaszcza, jak im wniosłem po schodach wiadro z węglem. Na poddaszu mieliśmy hydraulika, o imieniu zdaje się Herbert, który naprawiał wszystkim sąsiadom nieszczelne kolanka w zlewach, albo wadliwe instalacje elektryczne, bo i na nich się znał. Robił to często za paczkę MDM- ów albo Grunwaldów, bo cenił lepsze gatunki papierosów. Koło kina Polonia mieszkała natomiast bardzo zdolna, choć podobno opryskliwa, niemiecka matematyczka,  która udzielała korepetycji uczniom wybierającym się na ścisłe studia, ale ten temat mnie osobiście nie interesował.

Natomiast wiele miałem do zawdzięczenia Mari, którą mama brała czasem do  generalnego sprzątania mieszkania.Była ona wesołą, rudowłosą kobietą, drobnej postury, która mówiła po polsku chętnie, ale z tak komicznym akcentem, że zawsze mnie to bawiło. Mari czyściła nam okna, żrandol, ściągała pajęczyny z sufitu, szorowała posadzkę, czasem gotowała jakąś smaczną zupę. Jedyną jej przypadłością była czkawka, która dopadała ją równie często, co i nieoczekiwanie. Wtedy zawsze wypowiadała tęsknym głosem swoje słynne: Ja, ja ich bin da, ach komm bloß. Czyli: Tak, tak jestem tutaj, tylko przjdź. Do dziś nie wiem, czy to zdanie było adresowane do jakiegoś konkretnego kochasia, czy tak ogólnie, do męskiego świata, bo miała podobno duży, a do tego niewykorzystany temperament.

Pamiętam, że któregoś razu Mari miała akurat umyć żyrandol, wysoko umocowany na suficie naszego pokoju. Ustawiła pod nim drabinę i poprosiła mnie, żebym ją przytrzymał, gdyby nie daj Boże wydarzyło się jakieś nieszczęście. Gorliwie przytaknąłem, byłem już fizycznie dostatecznie silny, by poradzić sobie z taką asekuracją. Weszła na górę, zabrała się za robotę, coś sobie przy tym nucąc, bo była muzykalna, aż tu nagle omsknęła jej się jedna stopa na szczeblu. Od razu przywarłem do drabiny, żeby kobietę ratować, a ponieważ równocześnie spojrzałem w górę, zauważyłem, że  nie ma majtek. Powiem szczerze, że było to dla mnie  odkrycie na miarę Kolumba – ta unaoczniona przy okazji różnica płci, której dotąd na żywo nie poznałem. Wtedy to Mari znowu czknęła i powiedziała swoje: Ja, ja ich bin da, ach komm bloß.

Oczywiście żaden mężczyzna się wówczas na Wolce, pod osiemnastką, w jakiś magiczny sposób nie pojawił, a syn gospodyni, na którego Mari być może także liczyła, jeszcze był żółtodziobem. Przestałem być prawiczkiem przepisowo, po ukończeniu 18 roku życia. Stało się to na plaży w Międzyzdrojach, o wczesnym poranku, po zamknięciu Astorii, gdzie byłem na dancingu, a zdeflorowała mnie o 20 lat starsza, miła mężatka, która nie chciała mi uwierzyć, że jest moją pierwszą…

Więcej grzechów nie pamiętam. Może tylko jeszcze ten, że kiedy w szeregach naszej harcerskiej i wodniackiej dwóki, maszerowałem  po Wolce z okazji 1 Maja ( na barkach nieśliśmy wtedy własnoręcznie wydłubane kanadyjki) to wykrzykiwałem szczerze: Morze, nasze morze, wiernie ciebie będziem strzec.  Dziś natomiast, z dala od niego, staram się zaledwie przypominać różnym ludziom, m.in. w tym blogu, że zarówno Bałtyk, Chorzów jak i Wolka są rdzennie polskie. Dzielimy je wprawdzie z innymi, ale o swoim nigdy nie zapomnimy, nie możemy.

*Za czasów okupacji była to Lazarettstraße, bo znajdował się tutaj szpital; funkcjonuje do dziś.