Aleksandra Hołownia

Impresjonizm czy neo impresjonizm w sztuce kojarzy się z nazwiskami znanych męskich artystów, jak: Edgar Degas, Max Liebermann, Józef Pankiewicz, Claude Monet, Camille Pissarro, Lucien Pissaro, Auguste Renoir, Georges Seurat, Paul Signac… Mało kto słyszał o malarkach z tego okresu. One jednak istniały i tworzyły, mimo że społeczeństwo konekwentnie pomijało ich sztukę. Jedną z niedocenianych artystek owej epoki była belgijska neo impresjonistka Anna Boch (1848 -1936).

Przekrojową wystawę bogatego dorobku belgijki zorganizowało muzeum MuZee w Ostendzie. (1) Prezentacja trwa od 01.lipca do 05.listopada 2023.

Anna Boch zajmowała się głównie malarstwem, ale również koncertowała grając na pianinie, projektowała wnętrza salonów, kolekcjonowała sztukę. Posiadała między innymi obrazy: Van Gogha, Seurata, Jamesa Elsnera, z którym bardzo się przyjaźniła. Sama zresztą mieszkała kilka lat w Ostendzie. Pochodziła z bardzo zamożnej rodziny. Status niezależnej finansowo kobiety powodował, że mogła realizować swoje marzenia. Dużo podróżowała. Miała własne auto. W wyprawach towarzyszył jej zawsze szkicownik. Całe życie rozwijała i doskonaliła swój warsztat malarski. Uczyła się prywatnie. Malowała między innymi pod kierunkiem pejzażystki Euphrosine Beernaert. W 1870 roku odkryła dla siebie ceramikę. Malowała w fabryce ceramiki założonej przez jej braci Eugene i Viktora Boch. Tam poznała również zajmującego się ceramiką malarza Willego Fincha. Miał on ogromny wpływ na jej twórczość. W 1874 roku uczęszczała na lekcje malarstwa do studia realistycznego pejzażysty Isidore Verheydena. Pracowali wspólnie w plenerach.

Fascynowało ją nowoczesne malarstwo światła. Anna Bloch kreowała krajobrazy i martwe natury. Władała doskonałą techniką. Mówiono, że maluje jak mężczyzna. Koledzy artyści docenili talent Boch i chwalili za solidne kompozycje oraz harmonię kolorów.

To wielki komplement, gdyż kobietom w tych czasach odmawiano wszelkich zdolności twórczych. Jako jedyna przedstawicielka płci pięknej należała do kierowanych przez jej kuzyna Octave Manus związków artystów Less XX i La Libre Esthetique. Koledzy artyści traktowali ją równoprawnie, co w tej epoce stanowiło absolutny wyjątek.

Moim zdaniem nastrojowym, znakomitym technicznie, rygorystycznym, solidnym i poprawnym obrazom Bloch brakowało innowacji. Artystka bała się eksperymentowania. Nie zapoczątkowała neo impresjonizmu lecz z sukcesem podłączyła się pod ten kierunek. Nie wynalazła też innego kierunku. Faktem jest, że wykorzystała majątek rodzinny do budowania swej kariery. Całe swoje życie skupiła na sztuce. Nigdy nie wyszła za mąż i nie miała dzieci. Pasja malarska i zamiłowanie do sztuki sprawiło, że potrafiła się przebić przez strukturę społecznych zakazów. W XIX wieku edukacja młodych przedstawicielek elit społecznych w Europie ograniczała się przeważnie do nauki języka francuskiego, gry na instrumentach, śpiewu i dobrych manier. Niekiedy zakres nauczania obejmował nieco szersze spektrum, co pozwalało zabłysnąć w salonowym towarzystwie. Arystokracja, zamożniejsze ziemiaństwo, a z czasem także burżuazja miały dla córek prywatne nauczycielki i nauczycieli. Poza tym zawodowe kariery pań, które nie musiały pracować, uważano za szkodliwe, gdyż przekierowywały z przypisanych ról żon i matek.

Od wieków kobiety chcące zostać artystkami nie dopuszczano do nauki na akademiach sztuk pięknych. Taka sytuacja panowała w całej Europie. W Polsce oficjalna zgoda na studiowanie przedstawicielek płci żeńskiej zapadła dopiero 14 grudnia 1918 roku.
Miesiąc po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, 14 grudnia 1918 roku Grono Profesorów na swoim posiedzeniu przegłosowało wniosek o oficjalnym przyjęciu kobiet w mury Akademii. Rok 1919/1920 był pierwszym rokiem w 100-letniej wówczas historii Akademii, gdzie swoje studia w charakterze studentek mogły rozpocząć kobiety. (2)

Tuż po pojawieniu się pierwszych studentek profesorowie uniwersytetów uważali, że te z przyczyn biologicznych zupełnie nie nadają się do odbywania nauki na wyższym szczeblu. Twierdzili, że u niewiast emocje biorą górę nad rozumem, dlatego nie potrafią one pojąć i zapamiętać dłuższego wykładu, a sama ich obecność w uczelnianych audytoriach rozprasza studiujacych tam mężczyzn.(3) W przednowoczesnych społecznościach europejskich dominował patriarchalny model rodziny, w ramach którego kobieta uzależniona od męża, ojca czy brata nie uczestniczyła w życiu publicznym. Zajmowała się gospodarstwem domowym,rodzeniem oraz wychowywaniem dzieci. Utworzono nawet katalog damskich cnót, takich jak: posłuszeństwo, bierność, pobożność, pracowitość, wstrzemięźliwość seksualna przed ślubem oraz wierność mężowi. Niektórym odważnym i bogatym kobietom o silnych osobowościach udało się wyrwać z tego powszechnie narzuconego społecznego schematu. Jedną z tych nielicznych była właśnie belgijska malarka Anna Boch (5)

Przypisy

1. https://www.muzee.be/en/anna-boch-an-impressionist-journey
2. https://www.polityka.pl/niezbednik/1578673,1,kobiety-na-uniwersytety-niestety-wcale-nie-bylo-to-takie-proste.read
3. https://willadecjusza.pl/wydarzenie/interwencja-artystyczna-z-okazji-100-lecia-obecnosci-kobiet-w-asp-w-krakowie
4. https://www.polityka.pl/niezbednik/1578673,1,kobiety-na-uniwersytety-niestety-wcale-nie-bylo-to-takie-proste.read
5. https://en.wikipedia.org/wiki/Anna_Boch